Krainy odrzucone

Kto wie, czy gdyby nie stulecia dyskryminacji ze strony potężnego Bordeaux dzisiejsze wina z regionu kiepsko znanego, bo obdarzonego mało seksowną nazwą „Południowo-Zachodni”, nie należałyby do absolutnej czołówki we Francji, a tym samym i w całym winiarskim świecie.

Historii nie da się już odwrócić, można jednak – i trzeba – wydobywać z jej mroku nieco zakurzone już perełki.

Sud-Ouest to region winiarski leżący na wschód i południe od Bordeaux, po obu stronach Garonny i ciągnący się aż do Pirenejów, głównie w departamentach Lot-et-Garonne, Gers, Pyrénées-Atlantiques, Hautes-Pyrénées. Jego poszczególnie okręgi zdają się nie mieć ze sobą wiele wspólnego – sam region sprawia pozornie wrażenie zbieraniny okręgów i apelacji, które łączy tylko jedna ważna cecha: nie należą do Bordeaux.
Fot. ArchiwumAle właśnie ta cecha tworzy historyczne iunctim sporej części południowo-zachodnich okręgów, przez wieki bowiem tutejsze wina (wina z tzw. Haut Pays, Górnych Krajów), naturalni rywale potężnego Bordeaux, podlegały handlowej dyskryminacji na równi z winami z Langwedocji. Nie miały łatwej drogi do morza (rzeka Adour nie dała się łatwo uporządkować) i zawsze były drugie w kolejce do załadunku w najbliższym porcie, ponieważ było nim… Bordeaux. Zmowa handlowa funkcjonująca w XIII i XIV wieku pod oficjalną nazwą Police des vins pozwalała na spławianie Garonną win innych niż bordoskie dopiero po 1 grudnia, a więc gdy rynek był już wysycony i ceny raptownie spadały. Wina z Haut Pays miały też marną szansę na dobrej jakości beczki, w których oczekiwały na transport w bordoskim porcie – te zazwyczaj zarezerwowane były co do jednej przez mieszczan z Bordeaux.
A warto wiedzieć, że w czasach rywalizacji obu regionów Haut Pays mogło się już poszczycić winami nie tylko dorównującymi bordoskim klaretom, ale i okresowo zdobywającymi większe uznanie w świecie (słynne „czarne wina” z Cahorsfrancuskie, wyłącznie czerwone wino klasy AOP z Regionu P... (...) czy tannaty z Madiran). Jednak zarówno klęska filoksery, jak i zmowy handlarzy z Bordeaux skutecznie przyćmiły sławę południowo-zachodnich okręgów. Dziś część z nich naśladuje Bordeaux, jeśli chodzi o styl i użyte odmiany (Bergerac, Monbazillac, Pecharmant, Montravel, Saussignac, Côtes de Duras), inne – dysponując endemicznymi odmianami – cieszą się co prawda wielkim powodzeniem na miejscu, ale nie podbijają zagranicznych rynków. Główną trudnością tych ostatnich (Cahors, Madiran, Gaillac, Fronton) jest dość rustykalny styl (twarde taniny), daleki od współczesnych „jedwabistych” gustów światowych, choć mogą się pochwalić najwyższą zawartością polifenoli, co czyni je najzdrowszymi z win czerwonych świata, a spożywającym je na co dzień Gaskończykom gwarantuje pierwszeństwo w europejskich rankingach najdłużej żyjących populacji.
Do o wiele bardziej przystępnych win z Południowego Zachodu zaliczyć należy coraz ciekawsze i atrakcyjne cenowo wina z oznaczeniem regionalnym IGP Côtes de Gascogne, szczególnie w białym wydaniu, oraz słynne słodkiewino o dużej zawartości cukru naturalnego lub dodanego.. i półsłodkie wina z apelacji Jurançonsłynne białe wino AOC z Regionu Południowo-Zachodniego, ... (...) i Pacherenc-du-Vic-Bilh.

Czerwona Gaskonia

Południowy Zachód to istny park jurajski, jeśli idzie o dawne odmiany, które – kiedyś słynne na całą Europę – dziś albo przetrwały jedynie w specjalistycznym piśmiennictwie albo odnoszą sukcesy za oceanem. Malbecfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... (...) z Cahors to tylko jeden z przykładów, co prawda najsłynniejszy. Drugim jest tannatJest francuską odmianą czerwonych winogron uprawianych gł... (...) z Madiran. Winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) niemal zapomniane, a wieki temu prawdziwa wizytówka francuskiego winiarstwa. Dziś tannat święci tryumfy w Urugwaju i mało kto pamięta, że ta najzdrowsza ze wszystkich odmian (polifenole itp.) wciąż jeszcze potrafi w Europie zachwycić, choć nie należy na najbardziej okrzesanych. Tannata z Madiran pić należy bowiem zawsze i bezwzględnie w towarzystwie tłustego mięsa (kaczka, gęś, jagnię) lub ostatecznie sera lub dojrzewającej szynki. Podobnie jak tannata z apelacji Saint Mont – ta ostatnia nie może się szczycić wielką tradycją, powstała bowiem zaledwie kilka lat temu staraniem miejscowego wizjonera Andrérzadka odmiana czerwonych winogron uprawianych tylko w Czech... (...) Dubosca, założyciela Plaimont Producteurs, najsłynniejszej gaskońskiej kooperatywy (wytwarza niemal wszystkie wina w tej AOP).
Kilkanaście lat temu angielski lekarz Roger Corder wydał słynną książkę The Wine Diet, w której pokazał – i to nie odwołując się do pokrętnych teorii, ale dzięki danym statystycznym – że w departamentach Gers i Hautes-Pyrénées przeszło dwa razy więcej ludzi dożywa 75 roku niż np. w Île-de-France (okolice Paryża). I to pomimo o wiele tłustszej diety. Głównych przyczyn niższej zapadalności na choroby nowotworowe oraz schorzenia układu krążenia dopatruje się Corder właśnie w umiarkowanym, ale regularnym spożywaniu miejscowych tannatów.

Historia Château Mallevieille sięga XVIII wieku, przynajmniej jeśli chodzi o budynek – niewielki pałacyk z biało-różowej cegły, ulokowany w Monfaucon, w departamencie Dordogne. Winnice malowniczo położone na prawym brzegu rzeki Dordogne (30 ha, AOP Bergerac i Côtes de Bergerac) pojawiły się jednak znacznie później – dopiero w 1958 roku okolicą zachwycił się przejeżdżający tędy w interesach Fernand Biau i cztery lata później stworzył winiarnię. Po przejściu na emeryturę przekazał zarząd nad Château Mallevieille synowi Philippe’owi, a w 1996 roku do grupy dołączył Thierry Bernardinis, przynosząc ze sobą kilka dodatkowych hektarów w apelacji Montravel.

Region Południowo-zachodni w skrócie:
Powierzchnia winnic: 47 tys. ha
Produkcja roczna: 320 mln butelek
Klimat: od ciepłego morskiego po śródziemnomorski
Średnia opadów rocznych: 750–850 mm
Liczba producentów: 1000 winiarni, do tego 23 kooperatywy i 20 negocjantów
Główne apelacje: Bergerac, Cahors, Fronton, Madiran, Gaillac (łącznie 29 apelacji)
Struktura produkcji: 41% wina białe, 48% wina czerwone, 13% wina różowe
Struktura jakościowa: 30% wina AOP, 45% wino regionalne, 25% wina pozostałe