Wina Izraela

Adam Montefiore07.12.2016 12:29

Wina izraelskie mają za sobą prawdziwą technologiczną rewolucję. Jej efekty robią wrażenie. Nie tylko podniosła się znacznie jakość tutejszego wina – zyskało ono ponadto sławę i rozpoznawalność w świecie. Rok w rok wina izraelskie same przesuwają sobie poprzeczkę doskonałości.

Spójrzmy tylko na ostatnie lata. Yatir Forest jako pierwsze wino z Izraela otrzymało 93 punkty od Parkerowskiego „Wine Advocate”. Castel jako pierwsza izraelska winiarnia dostał w Pocket Wine Book Hugh Johnsona najwyższe cztery gwiazdki. Yarden Cabernet Sauvignon znów jako pierwsze izraelskie wino znalazł się na liście 100 win roku „Wine Spectatora”. Wreszcie, co uznać należy chyba za najwyższe wyróżnienie dla win Izraela, Carmel Kayoumi Shiraz otrzymał International Trophy podczas konkursu Decanter World Wine Awards, zaś Golan Heights Winery uznano za najlepszą winiarnię świata podczas konkursu Vinitaly.
Winiarstwo to dziś bez wątpienia dynamiczna i rosnąca w siłę gałąź przemysłu izraelskiego. Winnice znów pokrywają tutejsze ziemie. Wina są coraz lepsze. I choć najważniejsze z rewolucyjnych zmian dokonały się tu stosunkowo niedawno, pamiętać musimy, że historia winogrodnictwa i winiarstwa na tych ziemiach sięga przeszło pięciu tysięcy lat.

Noe sadzi winorośle
Fot. shutterstock.com/Kate GiryesBliski Wschód i wschodnie wybrzeże Morza Śródziemnego to kolebka światowej kultury winnej, zaś kraina Kanaan była zapewne jednym z pierwszych w dziejach regionów winiarskich, wyprzedzającym pod tym względem Europę o jakieś dwa tysiące lat. Sztuka wytwarzania wina narodziła się, jak sądzimy, na obszarze rozpiętym między Morzem Czarnym, Morzem Kaspijskim i jeziorem Genezaret. Istotnie, najstarsze nasiona winorośli intencjonalnie uprawianych przez człowieka, datowane na około 6 tysięcy lat przed Chrystusem, odnaleziono na terenach dzisiejszej Gruzji. Biblijny Noe to pierwszy odnotowany w piśmie winogrodnik, który przeżywszy Potop, zabrał się za sadzenie winnicy. Księga Rodzaju opowiada nam również o tym, że był pierwszą ofiarą spożywania wina w nadmiernych ilościach!
W kolejnych tysiącleciach wino powędrowało na południe, przez Fenicję i Kanaan do Egiptu, który może się pochwalić pierwszą w dziejach prawdziwie winną kulturą. Wiemy skądinąd, że Egipcjanie szczególnie upodobali sobie wina kanaanejskie.

Wielka kiść Mojżesza
W Księdze Liczb znajdujemy opowieść o tym, jak Mojżesz wysłał swoich zwiadowców, by zbadali warunki panujące w Ziemi Obiecanej. Powrócili z kiścią winogron tak olbrzymią, że musieli ją nieść we dwóch na długim grubym kiju. Wino było jednym z błogosławieństw Ziemi Obiecanej.
W ostatnich latach archeolodzy odsłonili wiele starożytnych pras i naczyń winiarskich, na podstawie których orzec można, że winiarstwo było na tych terenach przemysłem nie tylko wysoko rozwiniętym, ale i dochodowym. Inskrypcje i pieczęcie na dzbanach pokazują, że było ono już wówczas towarem ściśle komercyjnym, transportowanym w skórzanych bukłakach lub glinianych dzbanach za pośrednictwem portów takich jak Dor, Aszkelon czy Joppa (Jafa). Istnieją wzmianki o winnicach Galilei i Judei. Sławą cieszyły się wina takie jak sharon, carmel, wina z Gazy, Lod i Aszkelonu. Najstarsze dzbany na wino powstawały w południowym Kanaan – zwano je dzbanami kanaanejskimi. Dziś używamy wobec nich greckiego określenia: „amfora”.

Piwnice króla Dawida
Królowie Judei mieli ponoć władać także ogromnymi winnicami i piwnicami na wino. Zapasy króla Dawida musiały być bogate, zatrudniał bowiem dwóch specjalnych urzędników, którzy trzymali nad nimi pieczę. Jeden doglądał winnic, drugi – być może pierwszy sommelier w dziejach Izraela! – troszczył się o piwnice.  
Sztuka wytwarzania wina w starożytnym Izraelu osiągnęła swoje wyżyny w okresie Drugiej Świątyni. Wino było wówczas głównym filarem eksportu i gospodarki królestwa. Jednak po tym, jak Rzymianie zburzyli Świątynię, żydowscy winiarze poszli w rozsypkę, a wraz z nimi cały kwitnący przemysł. Dzieła zniszczenia dopełnił podbój Arabów (rok 600) i związana z nim prohibicja.

Krucjaty
Winnice Ziemi Świętej odżyły częściowo za sprawą krzyżowców, którzy odbudowali uprawy w okolicach Betlejem i Nazaretu. Nie trwało to długo, zaś rycerze powrócili do Europy z sadzonkami wielu szlachetnych odmian winorośli pochodzącymi z Bliskiego Wschodu. Odmiany takie jak chardonnay, muskat czy shiraz podejrzewane są wciąż o to, że tu właśnie się narodziły.
Kres bliskowschodniego winiarstwa przyszedł wraz z narodzinami Imperium Osmańskiego. Nędza, wojny i epidemie zdziesiątkowały tutejsze populacje. Społeczności wspierające wytwarzanie wina poszły w rozsypkę. Cena wina gwałtownie wzrosła, zaś spożycie spadło dramatycznie. Haszysz, a nieco później kawa, o wiele tańsze od wina, stały się najbardziej popularnymi używkami.

Wiek XIX i Mojżesz Montefiore
Fot. shutterstock.com/tristan tan W połowie XIX wieku na terenie dzisiejszego Izraela nie istniał właściwie przemysł winiarski. Gdziekolwiek jednak byli Żydzi, tam też musiało powstawać wino. Żydzi potrzebują wina do najprostszych nawet rytuałów religijnych – istniało zatem kilka niewielkich przydomowych winnic zaspokajających podstawowe potrzeby społeczności, ale nic ponadto. Owoce kupowano od Arabów, którzy uprawiali swoje odmiany deserowe w okolicach Betlejem i Hebronu, głównie zeitani, hevroni i dabuki.
Sir Moses Montefiore, w owym czasie najbardziej prominentny gość w Eretz Israel, postawił sobie za cel przekonać Żydów, by powrócili do rolnictwa, by stali się samodzielni w sensie spożywczym, uwalniając się od ciągłej zależności od rozmaitych dobroczyńców. W 1885 roku kupił ziemię, tworząc ośrodki rolnicze takie jak pierwszy sad pomarańczowy opodal Jafy, sady cytrynowe, a także słynną Moses’ Vineyard.
Montefiore wypijał butelkę wina dziennie i dożył setki. Jego pasja i miłość do wina były powszechnie znane – każda nowo powstająca winiarnia czuła się dumna, mogąc sprezentować mu butelkę czy skrzynkę własnego wina.

Winiarnie Jerozolimy

W samym jerozolimskim starym mieście istniało wówczas nie mniej niż 26 winiarni. Dwie z nich przeszły do historii – ich właścicielom bowiem udało się przetrwać na rynku do dziś.
Pierwsza komercyjna winiarnia jerozolimska powstała w 1848 roku z inicjatywy Mordechaja Abrama Shora i jego syna Izaaka podczas trzeciej z siedmiu wizyt Montefioriego. Znana jako Shor Brothers mieściła się w zaułku za Ścianą Zachodnią. Potomkowie Shora pozostali w Jerozolimie przez następne 80 lat, by następnie z powodów biznesowych przenieść się do Beit Izrael opodal Mea Szearim. W latach 40. ubiegłego wieku rodzinny interes rozpadł się i dziś kontynuowany jest w trzech różnych winiarniach: Zion, Arza oraz Hacormim.
Drugą z winiarni założonych w Jerozolimie był Efrat. Jego twórcy od 1852 roku zajmowali się dystrybucją wina, współpracując głównie z rynkiem chrześcijańskim. W 1870 rok Zeev Zaide Teperberg założył winiarnię Efrat – do dziś jest to najdłużej działająca w Izraelu rodzinna wytwórnia wina.

Baron Edmund de Rothschild
Koniec XIX wieku to początek intensywnego osadnictwa żydowskiego wywołanego pogromami w Europie Wschodniej. Nowo powstałe wioski Riszon le-Cijjon i Zichron Ja’akow, założone przez uchodźców odpowiednio z Rosji i Rumunii, postarały się o wsparcie finansowe barona Edmunda de Rothschild, bankiera i kolekcjonera dzieł sztuki mieszkającego w Paryżu, a także właściciela Château Lafite, jednej z najsłynniejszych winiarni w świecie. Ten nie tylko obiecał pomoc, ale sfinansował badania, w efekcie których uznano w roku 1882 roku, że najbardziej opłacalna będzie w tym miejscu uprawa winorośli (rozważano także pszenicę i ziemniaki).
W 1887 roku baron osobiście odwiedził Ziemię Świętą i zachwycony pejzażem okolic góry Carmel, który porównał do widoków Toskanii lub Prowansji, zdecydował się na kolejną inwestycję, tym razem w przemysł winiarski. Jako właściciel słynnego bordoskiego château zdecydował się wytwarzać tu także wina w bordoskim stylu.
Marzenia barona Rotschilda o wielkich, wybitnych winach produkowanych w Palestynie nie miały się zrealizować za jego życia. Winogrodnicy nie godzili się na radykalne zmniejszanie wydajności, nie istniał też podówczas miejscowy odbiorca dla drogich, wysokojakościowych win. Z czasem schorowane odmiany bordoskie trzeba było wyciąć, a w ich miejsce pojawiły się szczepy takie jak carignan, alicante, clairette i ugni blanc.

Carmel i SCV des Grandes Caves
W latach 90. XIX wieku Rothschild zbudował dwie winiarnie w Riszon le-Cijjon i Zichron Ja’akow. Charles Mortier, winemaker z Lafite, otrzymał zadanie konsultowania tamtejszej produkcji. Obydwie były, jak na ówczesne standardy, wielkie i niezwykle nowoczesne. Dość powiedzieć, że były pierwszymi w Izraelu budynkami wyposażonymi w prąd elektryczny i telefon.
Obydwie też zaopatrzył baron w potężne piwnice, na które wydał łącznie 11 milionów franków. W 1895 roku powstała firma Carmel Wine Co., zajmująca się eksportem win Rothschilda. Pierwsze biuro eksportowe otwarto w 1896 w Warszawie, rok później w Wiedniu, następnie w Niemczech, Wielkie Brytanii i Ameryce.
Pierwszą ważną nagrodą dla wina izraelskiego był w złoty medal dla Carmel No. 1 podczas wystawy paryskiej w 1900 roku. Wino z wytwórni Carmel stanęło na podium obok wybitnych bordoskich châteaux!
W 1906 roku zarząd winiarni w Riszon le-Cijjon i Zichron Ja’akow przeszedł w ręce winogrodników, którzy przyjęli nazwę Société Cooperative Vigneronne des Grandes Caves – z francuska, z uwagi na pamięć o założycielu.

Izrael po wojnie
Podczas II wojny światowej przemysł winiarski znów zaczął się rozwijać. W chwili powstania państwa Izrael winnice obejmowały zaledwie 1700 hektarów, istniało już jednak 14 winiarni komercyjnych. W 1957 roku powstał, we współpracy z przemysłem winnym i administracją rządową, Instytut Winiarski Izraela. W 1961 roku Izrael podpisał tzw. pakt madrycki, skutkiem czego z etykiet tutejszych win zniknęły nazwy zastrzeżone jak „porto” czy „sherry”.
Najważniejszymi winiarniami tego okresu były Carmel Mizrahi, Eliaz (założona w 1952 roku), Friedman Tnuva, Askalon oraz Mikveh-Israel. Większość winnic rozciągała się w rejonie wybrzeża wokół góry Carmel, a także w środkowej Judei i na Wzgórzach Judzkich.
Około roku 1960 Carmel kontrolował ponad 90 procent winnic w Izraelu. Większość czerwonych win oparta była o carignan, zaś półwytrawne białe wina wyrabiano z sémillon. Za najpopularniejsze wówczas wina stołowe uchodziły Carmel Hock, Grenache Rose i Adom Atik. W 1971 roku Carmel dołączył do swojej oferty win eksportowych pierwsze wina odmianowe: Cabernet Sauvignon i Sauvignon Blanc. W 1976 roku pojawił się pierwszy rocznik legendarnego Carmel Cabernet Sauvignon Special Reserve – pierwszego izraelskiego wina zrobionego w prawdziwie międzynarodowym stylu.

Golan Heights Winery i rewolucja jakościowa
Fot. shutterstock.com/Vinicius Moreira da SilvaWe wczesnych latach 70. XX wieku profesor Cornelius Ough z Uniwersytetu w Davis nadał przemysłowi winiarskiemu Izraela nowy kierunek. Odwiedzając Wzgórza Golan, odkrył potencjał tamtejszych wulkanicznych gleb i dużych wysokości bezwzględnych, zaobserwował także obiecujące początki sadownictwa na tych obszarach. Pierwsze nasadzenia na Wzgórzach miały miejsce w 1976 roku.
Takie było źródło rewolucji jakościowej w Izraelu, która rozpoczęła się na dobre w 1983 roku wraz z powstaniem Golan Heights Winery, wspartej przez kalifornijskiego enologa Petera Sterna (wcześniej pracował dla takich firm jak Mondavi oraz Gallo). Nowy menedżer Golan Heights Winery Shimshon Welner zdecydował się zatrudnić Sterna także z powodu żydowskiego nazwiska. Mimo że wkrótce okazało się, że Stern nie jest wcale Żydem, przepracował w GHW kolejne dwadzieścia lat.
Kiedy wina z linii Yarden trafiły na amerykański rynek, szybko okrzyknięto je pierwszymi izraelskimi winami światowej klasy. W 1987 roku Yarden Cabernet Sauvignon 1984 nie tylko otrzymał złoty medal International Wine & Spirit Competition w Londynie, ale także specjalną nagrodę Winiarski Trophy dla najlepszego czerwonego wina konkursu. W kolejnych latach wina Yardena zdobywały (trzy razy z rzędu) Grand Prix d’Honneur podczas bordoskiego Vinexpo. W ten sposób narodziło się wino izraelskie z prawdziwego zdarzenia!
Od tego czasu uznaje się powszechnie Golan Heights Winery za pioniera w jakościowym winiarstwie Izraela. Dzięki niej w izraelskich winnicach pojawił się merlot i chardonnay, później zaś także pinot noir, cabernet franc, gewürztraminer, viognier i muscat canelli. Yarden nie poprzestał na nagrodach z lat 90. – zdobywa wciąż nowe, od dwudziestu lat pod rządami głównego winemakera Victora Schoenfelda.

Wino izraelskie dzisiaj
Izrael ma dziś 5 tysięcy hektarów winogradów rozciągających się od Górnej Galilei po pustynię Negew. Obszary, w których nasadza się wyraźnie intensywniej, to właśnie Górna Galilea, Wzgórza Golan i Wzgórza Judzkie. Przeciętnie zbiera się w roku 45 tysięcy ton owoców. Większości zbiorów dokonuje się między sierpniem a październikiem, ale zdarza się, że trzeba zacząć już w lipcu lub że zbiór przeciągnie się do pierwszych tygodni listopada. Na większości nowych winnic zbiory przeprowadza się mechanicznie, choć nie brakuje starszych działek, gdzie winorośle cięte są na głowę i zbierane ręcznie.
Winiarnie dzisiejszego Izraela nie ustępują pod względem nowoczesnych technologii tym z Napy czy Barossy. Mogą być winiarniami w moszawach lub kibucach. Niektórymi zarządzają ortodoksyjni żydzi, innymi – chrześcijańscy mnisi. Istnieje nawet jedna, nazywa się Mony, ulokowana w monasterze, którego właścicielem jest izraelsko-arabska rodzina, zaś głównym winemakerem Kanadyjczyk. Produkują oczywiście koszerne wina!
Pięć wielkich wytwórni wytwarza łącznie ponad dwa miliony butelek rocznie – Carmel, Barkan, Golan Heights, Teperberg i Binyamina – co stanowi jakieś 80 procent łącznej produkcji w tym kraju. Następne w kolejności (z produkcją łączną ok. 800 tysięcy butelek) Tishbi, Galil Mountain, Recanati, Tabor i Dalton. Wymienione dziesięć największych producentów zbiera 90 procent wszystkich owoców w Izraelu. W sumie istnieje 35 izraelskich winiarni komercyjnych i jakieś 250 wytwórni garażowo-butikowych.
Pod względem klimatu, kuchni i specyfiki Izrael należy zarówno do kultury Śródziemnomorza, jak i Bliskiego Wschodu. Kraj winiarski rodem z Nowego Świata umieszczony w winiarskim sercu starożytnego świata. Współczesna jakość połączona z bogatą tradycją historyczną czyni zeń unikalny przedmiot badań i fascynacji dla historyków wina, jego miłośników i koneserów.  

Tłum. M. Bardel

Artykuł jest skróconą wersją rozdziału opublikowanego w książce
The wine route of Israel wydanej przez Cordinata Publishing House.

Czas Wina nr 84

Zdjęcia

Komentarze

Geicocustomerservice / 10.12.2016 11:02

normal and relevant information with phone numbers of support services found only here

russianbeardog / 10.12.2016 11:02

for lovers of dogs, found a cool rock, big and beautiful, here on the site there is a photo and a story about it

hemorrhoid / 10.12.2016 11:03

I searched many information this disease on the Internet, because it is very unpleasant disease and embarrassed to talk about it, and then found a lot of useful information

showbox / 26.12.2016 07:01

showbox gives you mind blowing movies download experience with showbox apk you can download all kind of movies.

showbox / 08.01.2017 18:40

Showbox app is one of the immense applications for watching any of your favorite movies and shows for cost free. Showbox app can also be installed on other tech gadgets like Windows Computers, iOS (iPhone/iPad) with the help of these guides Showbox for PC and ShowBox for iPhone.

TINKU / 23.01.2017 11:13

Here we will introduce the top websites for you to download free movies onto your iPad.

HarveySummers / 29.01.2017 18:20

lol, seen it <a href="https://www.google.com">there</a> hi 2 all, have nice [url=https://www.google.com]site[/url] 2U =D

george68 / 25.03.2017 04:56

nice comment and post [url=https://aadharcardgov.in/aadhar-card-status-online-enquiry-www-uidai-gov-in/]adhar card status[/url]

Twój komentarz
FB