Friuli-Wenecja Julijska

tekst ukazał się w „CW” nr 95, październik – listopad 2018 | kup ten numer | prenumerata | e-wydanie

Friuli-Wenecja Julijska, region Veneto, Włochy | fot. xbrchx / shutterstock
Friuli-Wenecja Julijska, region Veneto, Włochy | fot. xbrchx / shutterstock

Najbardziej na północny wschód wysuniętym przyczółkiem winiarskich Włoch jest wciśnięta między Alpy Julijskie a Adriatyk Friuli-Wenecja Julijska. Bezapelacyjnie (i apelacyjnie, jak zaraz się okaże) króluje tu biel. I nie chodzi wcale o ośnieżone szczyty Alp na horyzoncie, ani o normańską czy austriacką przeszłość tego wielokulturowego pogranicza – w 2017 roku aż 77 procent z 18 milionów litrów friulskiego wina powstało z odmian białych (najwięcej we Włoszech).

Wspomnienie z włoskich wakacji – zestaw miesiąca.

umiejscowienie Friuli-Wenecji Julijskiej w regonie Veneto | mapka © Czas Wina
umiejscowienie Friuli-Wenecji Julijskiej w regonie Veneto | mapka © Czas Wina
I to nie tylko za sprawą taniego pinot grigio, które leje się tu strumieniem podobnie szerokim jak w sąsiednich regionach plennego Veneto. Friuli dysponuje sporym arsenałem autochtonicznych białych odmian, takich jak friulano, verduzzo, picolit czy robiąca ostatnio wielką karierę ribolla gialla wykorzystywanych do produkcji jakościowych win. Przodują w tym rozciągające się wzdłuż granicy ze Słowenią słynne apelacje Collio i Friuli Colli Orientali. W ramach tej drugiej wyróżniono aż trzy z czterech funkcjonujących w regionie Friuli-Wenecja Julijska super-apelacji DOCG.

Nic dziwnego zatem, że znawcy win włoskich ze „wzgórzami” (wł. colli) właśnie zwykli utożsamiać friulską jakość, a mało kto jest w stanie wymienić dzisięć pozostałych apelacji DOC, może z wyjątkiem Corso, czyli włoskiego kawałka Istrii.

Antidotum na ten stan rzeczy ma stać się powołana do życia w roku 2016… kolejna apelacjakontrolowana nazwa pochodzenia.., czyli DOC Friuli obejmująca swym zasięgiem prawie cały region. Premierowy rocznik 2017 win DOC Friuli trafił właśnie do sprzedaży, a łatwa do zapamiętania i skojarzenia z miejscem na mapie nazwa daje szansę na większe przywiązanie klientów.

Zarówno w nowej apelacji, jak i w całym regionie, królują gwiazdy światowego formatu: chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...), sauvignon blancjedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie białych ... (...), riesling, gewürztraminertraminer.., a wśród czerwonych: merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...), cabernet francczerwona odmiana winogron, jedna z bardziej rozpowszechniony... (...), cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...) i pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...). Lokalnych barw bronią wymienione już wielkie białe friuliany oraz, w drużynie czerwonych, refosco dal peduncolo rosso – potomek szczepu marzemino, rodzic corviny i dziadek dla rondinelli, czyli członek arystokratycznej rodziny refoschi.

Najdawniejsza wzmianka o refosco pochodzi z 1409 roku, kiedy to bogaty bankier z Cividale podejmował papieża Grzegorza XII częstując go ribollą, verduzzo, marzemino i właśnie refosco.
Trudno dziś rozstrzygnąć którym – nazwa tej odmiany była zwyczajowo łączona z różnymi, podobnymi do siebie szczepami porastającymi pogranicze wenecko-istriańskie. I tak refosco dal peduncolo rosso bywa błędnie utożsamiany z chorwacko-słoweńskim refoškiem (inaczej refosco d’Istria lub terrano, teran). Badania DNA dobitnie wykazały, że są to dwie różne odmiany, choć należące do jednej rodziny. To zresztą słowo-klucz do Friuli. Większość działających tu winiarni to niewielkie rodzinne posiadłości, bardzo przywiązane do swojej odmiennej od reszty Włoch historii, lokalnego języka, białych win i austriackich spätzli. Ale to już temat na inną opowieść.