Gdzie Północ przechodzi w Południe

Chociaż w Italii nie brakuje zachwycających krajobrazów, widoki Abruzji należą bezsprzecznie do najpiękniejszych. Trudno o drugie takie miejsce we Włoszech, gdzie przykryte śnieżnymi czapami, sięgające niemal trzech tysięcy metrów szczyty sąsiadowałyby z lazurem morza.

Już tylko z tego powodu muszą tu powstawać zupełnie wyjątkowe wina.

Położona w samym centrum Półwyspu Apenińskiego kraina, obdarzona przez naturę doskonałymi warunkami do uprawy winorośli przez wiele wieków zdawała się nie dostrzegać drzemiącego w niej potencjału. Naturalnie cały czas, odkąd Etruskowie w VI p.n.e. zapoczątkowali na półwyspie uprawę winorośli, robiono tu winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) na potrzeby własne, jednak aż do połowy ubiegłego wieku produkcja winiarska nie była postrzegana w Abruzji jako intratne źródło dochodu. Nawet jeśli uprawiano winogrona, to owoce przeznaczone były do spożycia i sprzedawano je do Niemiec oraz Skandynawii, a nie przerabiano na wino.
Potem przerzucono się co prawda na produkcję winiarską, ale nie przysporzyła ona regionowi chwały. Powstające tu wówczas wino było bezimienne, produkowane masowo opuszczało region w cysternach, by dodać wigoru francuskim i północno-włoskim kupażom. I mimo że w ostatnim czasie zmienił się wizerunek Abruzji i coraz więcej producentów butelkuje swoje wina, a w okolicy powstają butikowe winiarnie, cały czas gros winiarskich krytyków spogląda na tutejszą produkcję z politowaniem.

Pochwała lokalności

Fot. Dorota RomanowskaNajważniejsze, że gdy już wzięto się w Abruzji za produkcję winiarską na szeroką skalę, zrobiono to z głową. Postawiono na lokalne odmiany i szybko okazało się, że był to strzał w dziesiątkę. Gwiazdą numer jeden jest tu montepulcianowłoska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie w ... (...) d’Abruzzo, z którego powstaje przytłaczająca większość miejscowych czerwonych win.
– Praktycznie każdą prezentację zagraniczną zaczynam od wyjaśnienia, że nasze montepulciano nie ma nic wspólnego z winem toskańskim – mówi Marco Scarinci, menedżer eksportu z Farnese. Indagowany, czy nie przeszkadzają Abruzyjczykom nieustające nawiązania do Toskanii, Marco kręci tylko głową. – Zupełnie nie. W tym przypadku marketing zrodził się sam. W zdecydowanej większości klienci obyci są już z nazwą, bo znają słynne Vino(wł.) wino.. Nobile di Montepulciano. Trzeba im tylko uświadomić, że robi się je z sangioveseSangiovese to najważniejszą czerwoną odmianą Włoch. Upr..., a wino swą nazwę wzięło od toskańskiego miasteczka, podczas gdy „nasze” montepulciano to odmiana winorośli. Dla podkreślenia lokalności do jego nazwy dodano jeszcze drugi człon, aby nikt nie miał wątpliwości, skąd się wywodzi – śmieje się Marco. Nikt nie ma problemów z zapamiętaniem tej nazwy, bo ją już zna. Podobnie jest z naszą „białą gwiazdą”, czyli pecorino. – Sama przyznaj, kto nie zna tego terminu?
Rzeczywiście, zbieżność nazw jest nie do przeoczenia. – Pecorino robi ostatnio coraz większą karierę za granicą i chociaż wino samo w sobie jako odmianowe jest świetne, przekonany jestem, że w zdobywaniu popularności pomaga mu nazwa, doskonale znana większości klientów – mówi Marco.
Łatwo się domyślić, że ochrzcili tak szczep pasterze, którzy jako pierwsi wyrabiali z niego wina. A kształt jego kiści przypominał im głowę owcy (wł. pecora – owca). Naturalnie obok wina robili również owczy ser o tej samej nazwie.
Wcześniej pecorino, ze względu na swą dużą wydajność, było winifikowane z innymi szczepami. Dopiero od jakiś sześciu–siedmiu lat zaczęto robić z niego wina jednoszczepowe. Teraz wydajność jest niższa, a wina są ekstraktywne, bardzo aromatyczne, o świetnej strukturze i kwasowości. A już absolutnie doskonałe są te z ostatniego rocznika, kiedy to z powodu suszy zbiory w okolicy były najniższe w ciągu ostatnich 60 lat. Takie susze jak w 2012 roku w Abruzji zdarzają się rzadko, dlatego w większości winnic nie ma systemów nawadniających. Ich instalacja byłaby zbyt kosztowna, jeśli weźmiemy pod uwagę, jak rzadko byłyby używane.

Wyjątkowy odcień różu

Fot. Riccardo GranaroliJakby mało było zamieszania z terminem „montepulciano”, niejako automatycznie przywodzącym obraz toskańskiego miasteczka na wzgórzu, charakterystyczne dla Abruzji wino różowe – cerasuolo – swą nazwą również sprowadza na manowce. W powszechnym rozumieniu oznacza ona kolor wiśniowy, które to określenie można zastosować do dowolnego wina różowego. W przypadku win abruzyjskich stanowi pierwszy człon pełnej nazwy powstających w ramach apelacji Cerasuolo d’Abruzzo różowych win, robionych tutaj głównie z odmiany montepulciano (min. 85%).
W procesie produkcji okres maceracji fermentującego moszczu z ciemnymi skórkami montepulciano jest znikomy, co w efekcie daje subtelne, różowe wina, o intensywnym bukiecie, pełnym owocu i intrygującej świeżości. U sympatyków włoskich win często jednak nazwa „cerasuolo” przywołuje wspomnienie zgoła innego trunku, bynajmniej nie różowego i niemającego nic wspólnego z winogronami montepulciano. Wielbiciele sycylijskiego słońca i tamtejszych win z rozmarzeniem wspominają bliski ich sercom kupaż nero d’avola i frappato, których użycia wymagają wymogi apelacyjne jedynej sycylijskiej DOCG – Cerasuolo di Vittoria. Ta kolejna częściowa zbieżność nazw wyraźnie sugeruje, że w przypadku win abruzyjskich kluczem jest precyzja i należy posługiwać się pełnymi nazwami – stosowanie form skróconych bywa źródłem nieporozumień.

Specyfika siedliska

Chociaż winnice obsadzone montepulciano rozrzucone są na obszarze całej Abruzji, najlepsze efekty dają uprawy na wzgórzach otaczających miasteczko Teramo, w północnej części regionu, pomiędzy wysokimi szczytami Gran Sasso i wybrzeżem Adriatyku. Tutejsze winnice, troskliwie pielęgnowane, swym widokiem przywodzą na myśl piękne ogrody, nad którymi znajdują się przyklejone do szczytów wzgórz miasteczka. To stąd pochodzą najwyżej cenione abruzyjskie wina, z jedynej tutejszej apelacji DOCG – Colline Teramane. Fot. AnistidesignDoskonale zbudowane, pełne wigoru i mocy, ale równocześnie krągłe i miękkie, wspaniałe wina medytacyjne. „Klasyczna żelazna ręka w aksamitnej rękawiczce” – jak podsumował je znany winiarski krytyk i dziennikarz Daniel Thomases. Można je pić już jako młode wina, ale mają też zdecydowany potencjał do leżakowania. Ich powstanie jest efektem wielkiej pasji i zaangażowania lokalnych winogrodników i enologów, stąd są dziś słusznie doceniane zarówno w samej Italii, jak i za granicą. Jak dotąd są to jedyne abruzyjskie wina cieszące się prawdziwym uznaniem na arenie międzynarodowej.
Pozostałe wina z montepulciano cały czas mają jeszcze opinię harmonijnych, przyjemnych do picia, ale mało skomplikowanych i pozbawionych prestiżu, co skutecznie uniemożliwia podniesienie cen. Korzystajmy zatem z ich niezaprzeczalnych walorów, póki czas…

Abruzja w liczbach
Prowincje: L’Aquila, Chieti, Terramo, Pescara
Powierzchnia winnic: 32,7 tys. ha (60% w obrębie apelacji)
Klimat: śródziemnomorski na wybrzeżu – z łagodnymi zimami i gorącymi, wilgotnymi latami, w głębi lądu bardziej kontynentalny – z chłodną zimą i gorącym, suchym latem
Gleby: kamieniste i wapienne
Produkcja roczna: 2,5 mln hl z czego prawie 60% to wino sprzedawane luzem (piąte miejsce we Włoszech po Sycylii, Apulii, Veneto i Emilii-Romanii)
Najważniejsze odmiany: białe – trebbiano, passerina, pecorino, cococciola, chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp..., malvasiajedna z najbardziej znanych i najstarszych odmian winogron n..., czerwone – montepulciano (56% wszystkich upraw), sangiovese, syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ..., cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i po..., merlotMerlot to jedna z najbardziej znanych i rozpowszec...
Struktura produkcji: 63% wina czerwone, 35% białe, 35–40% produkcji stanowią wina DOC
Apelacje DOCG: DOCG Montepulciano d’Abruzzo Colline Teramane
Apelacje DOC: DOC Montepulciano d’Abruzzo, DOC Cerasuolo d’Abruzzo, DOC Trebbiano d’Abruzzo, DOC Controguerra, DOC Tullum, DOC Ortona, DOC Villamagna, DOC Abruzzo
Średnia powierzchnia winnic: 1,7 ha
Sposób prowadzenia winorośli: pergolasposób przestrzennego formowania krzewów winorośli; z wys... (80%), nowsze winnice – guyot
Gęstość nasadzeń: 3–5 tys. krzewów/ha
Najważniejsze rynki zbytu: Niemcy, Stany Zjednoczone, Kanada, Japonia
Wartość eksportu w 2012: ponad 108 mln euro