Grand cru classé

Château Mouton-Rothschild

 

Znakomita jakość i długa tradycja wytwarzania jednorodnych, wysokiej klasy win w poszczególnych mikrorejonach (tzw. cru(fr.) zbiór, obszar uprawy, parcela, działka.Przeważnie n...) oraz wielka popularność win bordoskich za granicą sprawiały, że od czasów najdawniejszych odczuwano potrzebę systematyzacji jakościowej i nazewniczej tutejszych win.

 

Pierwsze próby klasyfikacji pojawiły się już w XVI wieku i tworzone były przez i dla potrzeb lokalnych brokerów wina, czyli pośredników – handlarzy, a zarazem wykwalifikowanych specjalistów od degustacji, którzy zajmowali się sprzedażą i wysyłką wina bordoskiego w świat.
Około 1750 roku takie nieoficjalne listy były już powszechnie używane, a z początkiem XIX wieku przybrały kształt, który 50 lat później stał się podstawą ustanowienia oficjalnej klasyfikacji, tzw. grands crus(fr.) zbiór, obszar uprawy, parcela, działka.Przeważnie n... classés.
Ogłoszono ją podczas Wystawy Światowej w Paryżu, która odbyła się pod patronatem cesarza Napoleona III w roku 1855. Klasyfikacja ta – po modyfikacji w roku 1973 – obowiązuje do dzisiaj, równolegle z wprowadzonym niemal sto lat później systemem apelacji AOC.
Château Mouton-Rothschild | Fot. ArchiwumBezpośrednią przyczyną ogłoszenia klasyfikacji, opracowanej w końcu na polecenie cesarza, była wiadomość, że winiarze z okręgu Côte d’Or w Burgundii i tamtejsi producenci noszą się z zamiarem zaprezentowania swoich sklasyfikowanych win na tejże wystawie. Co więcej – w listopadzie 1854 roku zwrócili się oni do Izby Przemysłowo-Handlowej w Bordeaux – mając na uwadze jej doświadczenia w tym względzie – z prośbą o pomoc przy klasyfikacji win burgundzkich.
Izba Handlowa odpowiedziała protestem przeciw eksponowaniu win z jednego tylko regionu i zleciła bordoskim brokerom wydzielenie, na zasadzie podobieństwa produkowanych tam win, obszarów o kontrolowanej nazwie pochodzenia (późniejsze AOC). Na tych obszarach winiarze – aby zapobiec zbytniej konkurencji – nie mieliby prawa podawania innych, bardziej szczegółowych określeń lokalnych (np. nazwy gminy lub jej części, z której pochodzi winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...)).
Ponadto – co znacznie ważniejsze – polecono im także przedstawienie ostatecznej wersji klasyfikacji – ich zdaniem – najlepszych crus, czyli win produkowanych przez jedną, często rodzinną, firmę winiarską pod jedną nazwą markową, choć jej winnice były często rozrzucone po całej gminie. Na etykiecie takiego wina można by podawać raz ustalone miejsce produkcji i nazwę swojego wina.
Nietrudno sobie wyobrazić, jakie emocje budziła wśród winiarzy ta druga, znacznie bardziej prestiżowa klasyfikacja. Pomimo, że brokerzy podeszli do zadania fachowo, dokonali wielu szczegółowych badań i degustacji, a także – przewidując wybuch sporów – zapewniali o jej nieoficjalności, to do dziś wśród właścicieli pominiętych crus nie cichną głosy domagające się jej rewizji i uzupełnienia.
18 kwietnia 1855 roku Związek Brokerów Wina (Syndicat des Courtiers en Vins de Bordeaux) przedstawił pełną listę sklasyfikowanych win (tzw. grand cru classé), która zawierała 58 win czerwonych pochodzących – z wyjątkiem jednego (Haut-Brion, AOC Graves) – z okręgu Médoc oraz 27 słodkich win białych z okręgu Sauternes.
Mimo – wspomnianych już – zapewnień o nieoficjalności powyższej klasyfikacji, coś, co zostało zapisane na papierze, natychmiast zaczęło żyć własnym życiem. Echa tamtejszych emocji i urażonych ambicji można znaleźć w decyzji Izby Handlowej z Bordeaux, która już we wrześniu 1855 roku zaleciła w obrębie I klasy stosowanie kolejności alfabetycznej wymieniania win. Jednak raz przedstawiona lista – w powszechnym mniemaniu – jest zestawieniem najlepszych win na świecie.
Cheval Blanc | Fot. ArchiwumPo rewizji w 1973 roku lista sklasyfikowanych win zawiera dziś 61 pozycji i wygląda następująco: I klasa – 5 win: Château Lafite-Rothschild (AOC Pauillac), Château Latour (AOC Pauillac), Château Margaux (AOC Margaux), Château Mouton-Rothschild (AOC Pauillac; dodane w roku 1973 z klasy II), Château Haut-Brion (AOC Pessac-Léognan, z okręgu Graves).
Winnice grand cru classé zajmują łącznie około 3 tys. ha (25-26 proc. w okręgu Médoc i 5 proc. wszystkich win czerwonych AOC w regionie Bordeaux). Roczna produkcja to około 18 mln butelek. Za to wina grand cru classé stanowią aż 40 procent obrotów całego regionu i 15 proc. wszystkich czerwonych win w regionie Bordeaux).

Drugie jak pierwsze

W regionie Bordeaux wśród najlepszych producentów wytworzyła się tradycja wyrobu tzw. „drugich win”. Pod pełną nazwą winnicy na rynek trafiają wyłącznie, niezależnie od rocznika, takie wina, z których właściciel jest w pełni zadowolony i które mogą osiągnąć maksymalne, najwyższe ceny wśród odbiorców.
Jeśli rocznik jest słabszy lub otrzymane wino z innych powodów (np. nadwyżki produkcyjnej w danym roku, winogron z nowych nasadzeń) nie spełnia jakościowych wymogów producenta, wino trafia na rynek pod inną, często podobną nazwą jako drugie wino z danej posiadłości. Czyni się też tak, by nie obniżać cen pierwszego wina.
Niemal każdy wielki dom z Bordeaux – zwłaszcza jeśli jego wina zostały sklasyfikowane w 1855 roku jako grand cru classé – posiada swoje drugie wino. Zwyczaj ten, szczególnie ostatnio, bardzo się rozpowszechnił i niektóre firmy mają już trzecie i czwarte „drugie wina”. Wiele winnic jednak przywiązuje wielką wagę do „drugich win”, niektóre z nich są wyrabiane od wielu lat, a i konsumenci je cenią, bo ich cena zwyczajowo jest znacznie niższa od „pierwszych win”.

Więcej o Bordeaux na:

Bordeaux

Wiano Anglików

Jest też słodycz

„En primeur” – opcja na wino

Saga rodu Lurtonów

Próbowanie od dziecka

Niesamowite Château Bouscaut

Bordeaux za stołem