Korona „białej” Hiszpanii

Dziś nie wyobrażamy sobie winiarskiej Hiszpanii bez tego okręgu. Rueda była pierwszą apelacją w regionie Kastylia-León, wcześniejszą o dwa lata od Ribery del Duero.

Jeśli nie liczyć musującej cavy i win galisyjskich, w morzu „czerwonej” Hiszpanii jest jedynym białym winem w tym kraju, które równa do światowej czołówki niemal en masse.

Przed filokserą Rueda szczyciła się posiadaniem setek wielkich, komercyjnych winogradów (90 tysięcy hektarów!), po tragedii zostały tam tylko przydomowe winniczki. Bodaj żaden inny okręg winiarski – i to ze sporymi tradycjami – nie był tak bliski wymazania z winiarskiej mapy świata. Ale też filokseragatunek mszycy, niezwykle groźny szkodnik winorośli.Atak m... panowała tu chyba najdłużej na świecie – przez prawie czterdzieści lat! Od końca XIX wieku niemal do lat 30. ubiegłego wieku! A mimo to część krzewów – zwłaszcza we wschodniej, piaszczystej części apelacji, zwanej La Seca – przetrwała zagładę. Niektóre mają po 180 lat i ciągle rodzą!

Fot. Pedro Álvarez / Copyright ICEXRueda leży w południowo-wschodniej części prowincji Valladolid na płaskowyżu zajmującym południowy brzeg rzeki Duero. Jej stolicą winiarską jest Valladolid, ale jeśli kogoś spytać w Hiszpanii, z czym winiarsko kojarzy mu się to miasto – odpowie: „Z Riberą del Duero”. Bo głównie po to winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) jeździ się do Valladolid, leżącego na styku obu apelacji.

Rueda jest wyjątkowa w całym regionie Kastylia-León, bo robiło się tu do niedawna wyłącznie wina białe, głównie z odmiany verdejo– (verdejo blanco) hiszpańska odmiana białych winogron u..., z dodatkiem viury, palomino fino i sauvignon blancjedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie białych ... (...). Ostatnio pod parasolem apelacji znalazły się również wina czerwone i różowe wyrabiane z odmian tempranillo, cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...)garnachahiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g... tinta. Ale tych ostatnich jest ciągle niewiele, około 2 procent produkcji – więc nie ma nawet o czym gadać.

Winiarze z Ruedy zasługują na szczególny szacunek – przez lata eksperymentując z odmianami i metodami uprawy, nie używając środków chemicznych, uzyskali doskonałe wyniki, a okręg należy dziś do najnowocześniejszych i najbogatszych w całej Hiszpanii. Wina z Ruedy mogą być kupażami, bez podawania ich nazw na etykiecie, lub odmianowymi w wypadku szczepu sauvignon blanc. Wina kupażowane określa się jako rueda (minimum 50 procent verdejo), odmianowe to rueda verdejo i rueda sauvignon blanc. W apelacji wytwarza się również nieco win musujących – rueda espumoso, produkowanych metodą tradycyjną. Dominacja jednak tak lokalnej odmiany jak verdejo jest zdumiewająca i niespotykana, bo z odmianami międzynarodowymi – bez zastosowania prawnych ograniczeń – jeszcze nikt nie wygrał, a już na pewno nie w takim stylu. Tymczasem ruedę sauvignon blanc może robić każdy, a czyni niewielu. Bo – póki co – każdy oczekuje po ruedzie prawdziwego, niezmąconego verdejo.

Okręg zwrócony jest na północ, w kierunku rzeki, skąd napływają wilgoć i rześkie, świeże, a nawet ostre powietrze, co powoduje, że wina uzyskują większą aromatyczność i elegancję. Warunki są tu trudne, bo Rueda leży na płaskowyżu na wysokości 700–800 m n.p.m., a klimat jest kontynentalny – lata są nieznośnie gorące, zaś zimy zdają się nie mieć końca. Różnica temperatur między latem a zimą może sięgać… 50–60ºC! Mimo małych opadów to wilgoć od rzeki i dość spore nasłonecznienie powodują, że owoce osiągają dobrą kwasowość i poziom cukrów. Największym dostarczycielem wilgoci są jednak mgły, które na wiosnę i jesienią są tu stałym elementem krajobrazu.

Kiedyś, co wielu dziś umyka, Rueda przez długi okres była dostarczycielem najwyższej jakości win na hiszpański dwór i najlepsze stoły kraju. Działo się tak choćby w XV wieku, w okresie rządów Królów Katolickich. Medina del Campo była wówczas tym dla Hiszpanii, czym Frankfurt dla dzisiejszych Niemiec – największym centrum handlowo-finansowym Europy, a także miejscem, gdzie podpisano wielki układ polityczno-handlowy z Anglią, którego znaczenie przypieczętował ślub przyszłego króla Henryka VIII z Katarzyną Aragońską. Wkrótce jednak ciężar hiszpańskiego życia polityczno-gospodarczego przeniósł się do Madrytu i turystycznie mało atrakcyjna Rueda popadła w zupełne zapomnienie. Jeszcze pół wieku temu asfaltowe drogi były tu ewenementem, nie mówiąc o jakichkolwiek inwestycjach.

Fot. Pedro Álvarez / Copyright ICEXDopiero przedsięwzięcia wielkiej i szacownej wytwórni z Riojy – Marqués de Riscal – w latach 70. ubiegłego wieku dały sygnał, że winiarskie życie z najwyższej półki powraca do Ruedy. Winiarnia szukała miejsca pod białe nasadzenia – czerwonych miała dość. Wynajęto najsłynniejszego enologa naszych czasów, Émile’a Peynaud, stronę de Riscala reprezentował młody wówczas winemaker(ang.) twórca, kreator wina.Termin szeroko określający os... (...) Francisco Hurtado de Amézaga, dziś dyrektor techniczny całej wytwórni. Przypomniano sobie o zapuszczonej Ruedzie i dziwnej odmianie verdejo, znanej w dokumentach od XI wieku. Nie rezygnowano z innych prób, ale to Peynaud właśnie ją wybrał, jak również działki do nasadzeń.

Verdejo odwzajemniło się z nawiązką. To bardzo stara, uważana dziś za jedną z najlepszych białych odmian w Hiszpanii i niemająca nic wspólnego z portugalskim szczepem verdelho. Pochodzi prawdopodobnie z Afryki, skąd przybyła w czasach grecko-kartagińskich lub późniejszych, arabskich. W Ruedzie uważana niemal za odmianę autochtoniczną. Szczep jest odporny na niskie temperatury i suszę. Daje aromatyczne wina o odcieniu dojrzałych owoców, ziół, wawrzynu i, niekiedy, anyżku. W smaku są one ekstraktywne, niemal „oleiste” i „tłuste” (z uwagi na dużą zawartość gliceryny), o średniej lub wysokiej kwasowości, z charakterystyczną lekką goryczką w posmaku. Świetnie nadają się do dłuższego dojrzewania, podczas którego w winie pojawia się złożony, mocny i elegancki bukiet.

Sukcesu Marquésa de Riscal nie dało się ukryć – za nim poszli gwałtownie inni wytwórcy z Riojy i Katalonii – Marqués de Cáceres, Torres, Grupo Yllera, Araex i Ossyan – biodynamiczne przedsięwzięcie kilku inwestorów. Wino Ossyan (około 50 euro za butelkę) jest dziś niemal powszechnie uważane za najlepsze białe wino Hiszpanii i jedno z najlepszych na świecie – za biały odpowiednik Vegi Sicilii, zaś Rueda za iberyjskie Sancerre. Francisco Hurtado de Amézagę uważa się natomiast za ojca rasowych hiszpańskich win białych.

Jednak Rueda problemów ma znacznie więcej niż wspomniane Sancerre. Nagłe inwestycje spowodowały poważne zmiany w ekosystemie. Dotychczasowe cięcie na głowę zastąpiono dużo gęstszymi szpalerami z gujotem. Gwałtownie wzrosła wydajność, większość zbiorów dokonuje się maszynowo. Średnia jakość jest wysoka, ale bardzo „globalizuje” obraz przeciętnej Ruedy – cena za jej flaszkę wynosi około pięciu euro. Stąd też koneserzy szukają win nietuzinkowych, drogich, ale indywidualnych – stąd tak wysoka cena Ossyana.

Zanika też wyrób win zupełnie wyjątkowych. Ciekawostką apelacji był do tej pory wyrób win szlachetnych (tak, takich jak w Jerez!), stąd obecność w regulacjach odmiany palomino fino. Stosuje się tutaj tradycyjną metodę dojrzewania wina w szklanych dymionach wystawionych na działanie słońca (asoleado(hiszp.) wystawiony na słońce, nasłoneczniony.Proces stos... (...)). Odmianę palomino sprowadzono z Jerez w latach 30. ubiegłego wieku, po okresie filokserygatunek mszycy, niezwykle groźny szkodnik winorośli.Atak m..., by szybko odbudować ilość wyrabianego wina i alkoholu w ogóle. Odpowiednikiem jereskiego fino jest tu podobne wino o nazwie pálido, zaś oloroso(hiszp.) typ szlachetnego, hiszpańskiego alkoholizowanego w... (...) – dorado. Te wina ciągle można kupić, choć ich produkcja jest już minimalna. Określenie „rueda pálido” zniknęło nawet z oficjalnych dokumentów Consejo Regulador, co jest doprawdy bolesne – po prostu szkoda. Gatunek rueda dorado wytwarza już tylko jedna wytwórnia Bodegas de Alberto – Hijos de Alberto Gutiérrez. Ale mam nadzieję, że nie zaprzestanie, a być może inni producenci wrócą do niego, bo jest wyborne – lepsze od wielu oloroso.

Rueda
Klimat – kontynentalny, łagodzony wpływami oceanicznymi (atlantyckimi), o gorących latach i mroźnych, długich zimach (różnica temperatur między latem a zimą sięga 50ºC!), stosunkowo suchy. Winnice znajdują się na wysokości 700–800 m n.p.m.
Średnia opadów rocznych – około 400 mm
Gleby – piaszczysto-gliniaste i kamieniste
Powierzchnia winnic – około 13 tys. hektarów
Produkcja wina – około 80 mln butelek
Struktura produkcji – 98% przypada na wina białe
Autoryzowane odmiany winogronodmiany dopuszczone do uprawy na danym obszarze (państwie, ... (...), białe – verdejo (10,5 tys. ha), sauvignon blanc, viuraodmiana białych winogron, uprawianych głównie w północn... (macabeoodmiana białych winogron, uprawianych głównie w północn...), palomino; czerwone – tempranillo, cabernet sauvignon, merlot, grenachehiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g...
Liczba winogrodników – 1,5 tysiąca
Liczba winiarni – 70