Nad brzegami Tagu

Tag toczy swój szeroki nurt leniwie, lecz jego wody nierzadko występują z brzegów, zalewając przylegające doń aluwialne równiny. Zieleń winnic i pastelowe barwy pól. Spokojny rytm życia. Ribatejo.

Wspaniałe średniowieczne klasztory, piękne konie i pasące się byki, które przeznacza się do walk na arenie to niektóre z uroków tej ziemi. Ale są także oliwy i wina, które mocno wpisują się w krajobraz tej ziemi.

Owoce ziemi

Region pod względem winiarskim w ostatnich latach bardzo się rozwinął i na horyzoncie pojawiło się kilka regionalnych gwiazd. To dobry objaw, bowiem w przeszłości Ribatejo uchodziło za miejsce, gdzie powstaje sporo pospolitego i niezbyt wyszukanego wina, również takiego, które stawało się bazą do produkcji spirytusu używanego do wzmacniania porto.
Oczywiście oprócz wina region swoją gospodarkę buduje również na innych produktach – znajdują się tu duże uprawy zbóż, drzew cytrusowych, oliwek i ryżu.
Duża żyzność gleb i nadmierna wydajność owoców z hektara (czasem nawet ponad 100 hektolitrów z ha) dają, owszem, sporą ilość wina, ale ten, kto dba o jakość, musi podjąć odpowiednie wyzwania – trudno bez właściwej selekcji ilościowej oraz jakościowej uzyskać wina o prawdziwie udanej koncentracji i złożeniu. I rzeczywiście, część producentów mocno wzięła sobie tę prawdę do serca.

Oblicza regionu

Fot. W. GogolińskiRibatejo, usadowione w środkowej części kraju, na wschodnich brzegach Tagu, to region typowo rolniczy. Wina wciąż robi się tutaj bardzo dużo. Region zajmuje 258 tys. hektarów, z czego winnice zajmują niemal 23 tys. hektarów (11 proc. wszystkich portugalskich winnic), a całość podzielona jest na ponad 38 tys. parcel. Roczna produkcja wina to 800 tys. hektolitrów. Odmiany białe zajmują nieco ponad 13 tys. hektarów (co stanowi 60 proc. produkcji w całym regionie), odmiany czerwone zaś 9 tys. hektarów. Obszar zarezerwowany do wytwarzania win jakościowych DOC to 2,3 tys. hektarów, a win regionalnych 4,5 tys. hektarów. Produkcją wina zajmuje się 70 winogrodników. Wśród większych i mniejszych posiadłości winiarskich ośmiu producentów to duże spółdzielnie skupiające około 50 proc. produkcji regionu.
Pod względem apelacji powstają tu wina DOC Ribatejo, trunki regionalne (ribatejano) i zwyczajne, stołowe. Region podzielony jest na mniejsze okręgi, ich nazwy mogą pojawić się na etykietach: Santarém, Tomar, Cartaxo, Chamusia, Coruche, Almeirim.
Ribatejo daje zazwyczaj wina łatwe do konsumpcji, dość proste, ale niektóre  z nich są naprawdę ciekawe. Maksymalny zasięg produkcji dla jakościowych win czerwonych wynosi 80 hektolitrów z hektara (dla win białych 90 hektolitrów z hektara).
Są oczywiście widoczne tendencje do zawężenia wydajności i skali produkcji, ale w stosunku do wielu europejskich wytwórców i tak jest stosunkowo wysoka. Jednak od połowy lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku widoczna jest modernizacja i wyraźna transformacja regionu. Nie brak tu win beczkowych, miękkich, łatwych w piciu, a w każdej dużej spółdzielni jedną z głównych linii produkcyjnych zajmuje napełnianie pięciolitrowych bukłaczków sprzedawanych do barów i restauracji. Generalnie ribatejańskie wina są przystępne, o dobrej obfitościowocu, doskonale nadające się do dań spożywanych na co dzień. Ich ważnym atutem jest przyzwoita cena.

Odmiany

Występuje tu wielka obftość zarówno odmian białych, jak i czerwonych. Zasadzanych odmian przybywało w zastraszającym tempie i w pewnym momencie było ich tak dużo, że interweniować musiały władze, ograniczając nieco za pomocą prawnych regulacji to hulaszcze nasadzanie.
W Ribatejo – jak i w całej Portugalii – nie brak charakterystycznych, niespotykanych gdzie indziej odmian winogron. Choć nie tylko.
Łatwo tu znaleźć odmiany klasyczne, jak np. białe fernăo pires, a także czerwone: trincadeira i castelăo. Reszta odmian stanowi 31 proc. bardzo zróżnicowanych upraw – znaleźć można tu mniej znane portugalskie szczepy, jak arieto, tinta miuda czy camarate. Jednak i tutaj dotarła moda na sadzenie odmian, które uprawia się na całym świecie – chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...), cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...), syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ..., sauvignon blancjedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie białych ... (...) czy merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...). Pomimo usystematyzowanego  prawa, trudno czasem wyraźnie zauważyć różnice między winami regionalnymi a posiadającymi apelację DOC (win z tym oznaczeniem powstaje mniej niż 10 proc.). Dość duża swoboda w operowaniu odmianami, rozmaite style podejścia do uprawy i sposobów produkcji nie wykształciły jeszcze wyraźnych różnic klasowych w winach.

Strefy

Ribatejo podzielone jest na dwie podstawowe strefy produkcji win. Pierwsza ciągnie się wzdłuż Tagu, jest urodzajna, winoroślVitis vinifera.. rodzi tu obficie ze względu na to, że obszary narażone są na wspomniane już wylewy rzeki i czasowe podtopienia. Pozostały obszar to ziemie piaszczyste, ubogiedegustacyjne określenie wina, w którym nagromadzenie iloś... (...) w wodę, mało urodzajne. Winorośl czuje się jednak na nich całkiem nieźle, dając owoce zdrowe i dobrej jakości.
Terytorialnie Ribatejo tworzą trzy główne obszary produkcji wina. Pierwszy  z nich stanowi płaskie, przylegające do Tagu, tzw. O Campo – znane jest ono również jako Leziria do Tejo (Rozlewisko Tagu) – to właśnie ten teren często doświadcza małych podtopień.
Fot. Quinta do Casal da CoelheiraDrugi obszar to Bairro znajdujący się między doliną Tagu a przedgórzem masywów Porto de Mós, Candeeiros i Montejunto. Teren jest tu lekko pofalowany, o gliniastowapiennym podłożu. To atuty sprzyjające uprawie winorośli, szczególnie odmian czerwonych. Z kolei leżący na południe od Campo i na lewym brzegu Tagu trzeci obszar to Charneca – ma lekkie, średnio żyzne i piaszczyste gleby sprzyjające uprawom. Obszar ten jest modernizowany i chętnie wprowadzane są tam zmiany w winiarskiej filozofii.
Jeśli można uogólnić – na północy i zachodzie regionu część producentów postawiła na portugalski styl win i jakość, we wschodnich częściach zjednoczyła siły w duże „hurtownie” winiarskie i wielkie kooperatywy inwestujące w różnych regionach kraju. Część producentów po prostu bacznie obserwuje rynek, gotowa w każdej chwili odpowiedzieć na jego zapotrzebowania i mody.
Ribatejo pisze właśnie nowy rozdział swojej winiarskiej historii. I będzie to z pewnością jedna z jego jaśniejszych kart. Widać poszukiwania, otwartość na eksperymenty, ale i wierność tradycji. Szuka się nowych miejsc pod winnice na wyżej położonych terenach, modyfkuje technologię, eksperymentuje z nowymi odmianami. Pojawia się grupa młodych, dobrze wykształconych enologów, którzy widzą potencjał tej ziemi i potrafią umiejętnie go wykorzystać. Wśród ribatejańskich producentów wina bez wątpienia na uwagę zasługuje Quinta do Casal da Coelheira.

Quinta do Casal da Coelheira

Posiadłość znajduje się w Tramagal. Duże patio ozdobione jest malowidłami związanymi z winem, ceramicznymi kadziami i azulejos, które dają przedsmak wizyty. A gospodarze to ludzie dobrze znający się na winie. Pracują na około 50 hektarach winnic, które ulokowane są wzdłuż brzegów Tagu.
Gleby mają tu piaszczyste, idealne do uprawy odmian białych, jak fernăo pires, malvasiajedna z najbardziej znanych i najstarszych odmian winogron n... i tamarês, ale nieźle radzą sobie ze szczepami czerwonymi: castelăo nacional, periquita, touriga nacional. Podjęli udane eksperymenty z chardonnay czy cabernetem sauvignon.
Uważne prowadzenie winnic i pomysł na nowoczesne podejście do winifiacji przyniosły w efekcie wina nietuzinkowe i – na tle dokonań ribatejańskich winiarzy – ciekawie akcentujące swoją oryginalność i złożenie. Robią zarówno wina regionalne (np. Terraços do Tejo), jak  i o statusie DOC.
W najlepszych wydaniach win z Quinta do Casal da Coelheira znać echa elegancji i soczystego, interesującego złożenia owocu. Przedsięwzięciem zarządza ojciec z synem, przy czym ten ostatni pełni w firmierolę enologa. Styl oscyluje pomiędzy nowoczesnym (produkują np. maślano-biszkoptowe, gładkie Chardonnay), a bardziej rasowym – tutaj nieźle wypada Casal da Coelheira Reserva – intensywne i ciekawie zbudowane wino  z aromatami owoców jeżyn i maliny, gdzie w tle ujawnia się stara piwnica, drewno, pikanteria, mentol i czekolada. Ich popisowym winem jest jednak elegancki Mythos z bardzo dobrze rozwiniętą owocowością, dobrą, zbalansowaną strukturą i jakby konfituowo-likierową perfumą. To winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) pokazuje, na co naprawdę stać winiarzy z Ribatejo.