Nie tylko vermentino

Znawcy wina przewidują, że już za kilka lat Sardynia ma szansę stać się ważnym rejonem winiarskim Europy. Dziś jest znana głównie z chętnie kupowanych na Półwyspie Apenińskim białych win z apelacji Vermentino di Gallura, która jako jedyna otrzymała status DOCG.

Coraz częściej jednak możemy spotkać na Sardynii warte uwagi wina czerwone.

Wprowadzone w latach 70. dopłaty do karczowanych winnic zniszczyły ponad połowę tutejszych winogradów. Dziś można powiedzieć, że winiarstwo na wyspie rodzi się na nowo. Choć spora część posiadłości ma niewiele ponad 20 lat, to i teraz największy wpływ na tutejsze winiarstwo ma historia wyspy i jej mieszkańców.

Wyspa pośrodku świata

Fot. ArchiwumWinoroślVitis vinifera.. na Sardynii uprawiana jest od niepamiętnych czasów. Dowodzą tego znalezione w prehistorycznych osadach nasiona Vitis vinifera(łac.) winorośl winorodna; nazwa botaniczna: Vitis vinifer... (...). Produkcję wina rozwinęli tu Fenicjanie, którzy skolonizowali południowe wybrzeża w okolicach Cagliari – dzisiejszej stolicy wyspy. Fenicjan w VII w. p.n.e. wyparli Grecy, a ich Kartagińczycy. Z przekazów źródłowych wiemy, że swoją winnicę miał tu nawet syn wielkiego punickiego wodza Hannibala. Później te i inne posiadłości kartagińskie w obszarze Morza Śródziemnego zajęli Rzymianie. Im właśnie zawdzięczamy uprawę najstarszej tutejszej odmiany – vernaccii zwanej w czasach antycznych vernacula. Jednym z najcenniejszych wykopalisk z okresu imperium rzymskiego jest tastevin – naczynie do degustowania wina znalezione w starożytnej osadzie nuoryskiej. Dziś można podziwiać je w lokalnym muzeum archeologicznym.
Największy rozwój winnic przypada na wieki średnie, kiedy to wyspą władali królowie aragońscy. Im zawdzięczamy odmianę carignano (cariñena) oraz liczne prawa regulujące uprawę i produkcję wina. W wydanym w 1392 roku dokumencie czytamy, że „jeżeli ktoś jest właścicielem nieuprawianej ziemi, jest zobowiązany przez królewskie prawo do posadzenia na nieużytkach winorośli lub musi sprzedać owe ziemie komuś, kto się o nie należycie zatroszczy”. W tym samym dokumencie znajdujemy ostrzeżenie, że gdy ktoś celowo zniszczy swoje lub cudze uprawy, podlegać będzie surowym karom – od grzywny, przez długoletnie więzienie, na odjęciu prawicy kończąc.
Przez wieki władali wyspą Włosi z różnych dynastii i regionów. Ostatnimi przed zjednoczeniem kraju byli władcy z piemonckiej dynastii sabaudzkiej. Mniej więcej w tym samym czasie, gdy Garibaldi i jego kompani walczyli o zjednoczenie Włoch, w Europie pojawiła się filokseragatunek mszycy, niezwykle groźny szkodnik winorośli.Atak m..., która zdziesiątkowała także tutejsze winnice. Na niemal sto lat zatrzymało to rozwój jakościowego winiarstwa na wyspie.
Przed drugą wojną światową Benito Mussolini planował, podobnie jak w innych regionach Italii, wprowadzić tu ciężki przemysł. Powstało wówczas kilkanaście osad robotniczych z hutami, kopalniami i fabrykami. Dziś już są w większości nieczynne, a ich pozostałości straszą pośród pięknych krajobrazów.
Obecni mieszkańcy Sardynii starają się wyeliminować z wyspy przemysł. Głównym dochodem ma się stać turystyka oraz sprzedaż plonów, które rodzi tutejsza ziemia. Winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) –obok serów peccorino i oliwy – ma szansę stać się najważniejszym towarem eksportowym.

Co wiozą goście

Fot. shutterstock.com/Pietro BasilicoTym, co przykuwa uwagę winomana odwiedzającego wyspę, jest mnogość odmian, z których powstają tutejsze wina. Część z nich to europejskie szczepy ukrywające się pod lokalnymi nazwami. Najważniejszą odmianą, najliczniej występującą, jest cannonau. Badacze spierają się, jak i kiedy odmiana ta pojawiła się na wyspie. Według niektórych ekspertów początki sięgają jeszcze czasów nuoryskich. Dokładniejsze badania wykazały, że cannonau jest niczym innym jak hiszpańską garnachą (francuskim grenachehiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g...). Najprawdopodobniej odmiana ta dotarła tu wraz z Hiszpanami. Uprawiana we wszystkich regionach wyspy często wykorzystywana jest do win stołowych. Gdy jednak przeprowadzi się bardziej skrupulatną selekcję gron, a po winifikacji pozostawi wino na kilka miesięcy w beczce, można otrzymać solidny, wyraźnie owocowy produkt z charakterystycznym aromatem gorzkiej czekolady.
Kolejną odmianą, która wraz z gośćmi przybiła do wybrzeży wyspy, jest wspomniane carignano, czyli francuski carignanfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... (...). Do południowego regionu Sulcis odmianę tę przywieźli uciekający ze swoich kolonii w północnej Afryce Genueńczycy. Szczególnie ciekawe carignano powstaje na wyspie Sant’Antioco, gdzie zachowały się ponadstuletnie krzewy tej odmiany, które – jak twierdzą miejscowi – oparły się nawet filokserze.

Monika, ach Monika

Kolejnym szczepem, który także doczekał się swojej apelacji, jest monicawłoska, a właściwie sardyńska (bo tylko tam występuje) ... (...). Ona także pojawiła się tu za sprawą Hiszpanów jako morillo, później nazywana morą, by w końcu przekształcić się w monikę. Najlepsze wina z tej odmiany powstają w środkowej i południowej części wyspy, gdzie dominują górzyste tereny ze stromymi, skierowanymi ku słońcu stokami. Wina te zwracają uwagę stosunkowo jasnym kolorem i niewielką ilością tanin. Zachwycają lekkością i bogatym bukietem pełnym aromatów czerwonych owoców z często występującą na czele mirrą.
To koniec słów kilka o najsłynniejszym winie sardyńskim. Wina z odmiany vermentino powstają w wielu włoskich regionach, ale tylko tu, w położonym na północno-wschodnim wybrzeżu regionie Gallura owoce tej odmiany dają tak specyficzne i wysoko cenione wina. Granitowe gleby i wiejący znad morza mistral tworzą idealne warunki dla tej białej odmiany. Region ten jako pierwszy (i na razie jedyny) szczyci się statusem DOCG. Wiele tutejszych winiarni skupia się wyłącznie na uprawie tej właśnie odmiany. I trudno się dziwić – w końcu jakie wino może lepiej smakować z rybami i owocami morza, od których uginają się sardyńskie stoły?


Sardynia w liczbach:
POWIERZCHNIA WYSPY – 24 090 km2
KLIMAT– podzwrotnikowy śródziemnomorski
AREAŁ WINNIC – 25 991 ha
ODMIANY WINOROŚLIbiałe: nuraguswłoska, a właściwie sardyńska (bo tylko tu występuje) ... (...), vermentino, vernaccia, malvasiajedna z najbardziej znanych i najstarszych odmian winogron n..., trebbiano, chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...), ciemne: cannonau, monica, carignano, bovale, barbera sarda, cagnulari, sangiovesewłoska odmiana czerwonych winogron.Jest to jedna z najważn... (...), cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), nebbiolo, montepulcianowłoska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie w ... (...), merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...), syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ...
STRUKTURA PRODUKCJI: 65% – wina czerwone, 35% – wina białe
SPOŻYCIE WINA NA SARDYNII PER CAPITA – 40 l
APELACJE– IGT – 15, DOC – 18, DOCG – 1 Vermentino di Gallura (30% produkcji stanowią wina DOC)
ŚREDNI WIEK WINNIC – między 21 a 30 lat
ŚREDNIA PRODUKCJA WINA – 500 000 hl
STUKTURA SPRZEDAŻY – 70% rynek lokalny (włącznie z Półwyspem Apenińskim), 30% – eksport, głównie do krajów europejskich