Pochwała uniwersalności

Wielką zaletą win z południowej części Doliny Rodanu jest to, że potrafią uwodzić zarówno wytrawnych koneserów, jak i zupełnych amatorów. Nie bez znaczenia jest fakt, że smakują wybornie już to pite za młodu, już to po latach dojrzewania.

Wreszcie pieniądze: z taką łatwością i w tak znakomitej relacji jakości do ceny nie znajdziemy win w całej Francji.

Gęste, ospałe, leniwie opływające język. Delikatnie taniczne, pachnące konfiturą, rozgrzanym w słońcu dojrzałym owocem. Mocne, choć dobrze schowany alkohol zwykle nie przeszkadza. Wytrawneokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d..., a przecież gdzieś tam na podniebieniu mile słodkawe. Czy nie takich win szuka dziś zdecydowana większość klientów polskich sklepów z winem?
Dodajmy do tej listy wielką złożoność bukietu (śliwki, wiśnie, ściółka leśna, grzyby, skóra i dąb(łac. Qercus) roślina drzewiasta z rodziny bukowatych obej... (...)) i oto mamy bardzo porządne winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) rodańskie, w swoim podstawowym wydaniu niewiele tylko droższe od supermarketowego Nowego Światapopularne, zbiorcze określenie pozaeuropejskich państw win.... Bo przy całej swojej elegancji i wykwintności wina z południowej części Doliny Rodanu są najzwyczajniej w świecie przystępne, a ich docenienie nie wymaga wielkiej wprawy i doświadczenia.

Fot. Marrenon VignoblesPółnoc – południe

Pod wieloma względami południowa część Doliny Rodanu różni się od o wiele mniejszej części północnej. Tak bardzo, że gdyby to ode mnie zależało, radbym uważać je za odrębne regiony winiarskie.
Najpierw pod względem odmian: kiedy na północy królują czerwone wina wykonane w 100 procentach z syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ..., na południu stanowi on zaledwie składnik kupażu – ważny, ale ustępujący ilościowo bardziej ciepłolubnemu grenachehiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g.... Klasyczny południowy rodańczyk to bowiem mieszanka grenache, syrah i mourvèdre, uzupełniana szeroką listą pozostałych dopuszczonych tu odmian czerwonych (cinsault, carignanfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... (...) i in.), a często i białych. Rekordzistą w liczbie odmian, na których zastosowanie pozwala apelacjakontrolowana nazwa pochodzenia.., jest oczywiście słynne Châteauneuf-du-Pape: tu można robić wino łączące aż 18 różnych szczepów.
I na północy, i na południu białe wina wytwarzane są na bazie roussanne i marsanne, ale na tym koniec podobieństw. Bo w południowych białych blendach zwykle dominuje grenache (tym razem biały), a największe wina Północy to jednoodmianowe viognier (AOC Condrieu, AOC Château-Grillet).
Różnice w odmianach są i muszą być, bo Północ i Południe to dwa różne regiony także pod względem klimatu. Południe cieszy się prawdziwie śródziemnomorską pogodą z długimi ciepłymi latami, krótkimi umiarkowanie chłodnymi zimami i odpowiednio deszczową jesienią oraz wiosną. Letnią spiekotę łagodzi suchy i chłodny mistral, zapewniający też czyste i bezchmurne niebo, dzięki któremu najlepsze apelacje Południa mogą się cieszyć nawet 2800 godzinami słonecznymi w roku. Inaczej na Północy: tu dominuje klimat kontynentalny, godzin słonecznych w roku jest mniej i tylko z rzadka dociera tu daleki oddech Śródziemnomorza.
Kto podróżował między Lyonem a Awinionem, ten łatwo dostrzeże, że już na wysokości Montélimar soczyście zielone pejzaże ustępują nieco bardziej „tropikalnym” obrazkom typowym dla Prowansji. Bo chociaż w terminologii winiarskiej mówimy o południowej Dolinie Rodanu, to w sensie geograficznym znajdujemy się nie gdzie indziej, jak w zachodniej części tego słynnego regionu Francji. To jest zresztą najwspanialszy zakątek Prowansji – nie tylko ze względu na zabytki i historię, ale przede wszystkim ze względu na doskonałe wina.   

Zmiany, zmiany, zmiany

Klasyfikacja jakościowa win południowej części Rodanu nie powinna nam sprawić wiele kłopotu. Nie ma tu grands crus(fr.) zbiór, obszar uprawy, parcela, działka.Przeważnie n..., grands crus classés, a crus z własną apelacją można policzyć na palcach (nie są to crus w znaczeniu najlepszych działek – tym mianem w Dolinie Rodanu określa się najwyższe apelacje). Większy kłopot sprawiają nieustanne zmiany nazw poszczególnych apelacji, przyłączanie i odłączanie ich od regionu, szczególnie w ostatniej dekadzie. Doprawdy trudno dziś znaleźć w źródłach aktualną mapę Rodanu. Niemal każde opracowanie na temat tego regionu jest już dziś po części nieaktualne.
Nie dalej jak dwa i pół roku temu (2010) pożegnaliśmy coraz bardziej obiecującą apelację Coteaux du Tricastin. Dziś nazywa się mniej przyjaźnie: Grignan-les-Adhémar, a wszystko przez wyciek uranu z elektrowni atomowej Tricastin w 2008 roku, po którym wina z tą nazwą na etykiecie zaczęły się sprzedawać niemal o połowę słabiej.
Również w 2010 roku apelacja gminna Côtes-du-Rhône Villages Rasteau awansowała do poziomu cru(fr.) zbiór, obszar uprawy, parcela, działka.Przeważnie n... i dziś występuje jako AOC Rasteau (nie należy jej mylić z AOC Rasteau Vin Doux(fr.) wino słodkie.. Naturel, która już od 1944 roku produkuje wina wzmacniane z grenache). Podobnej nobilitacji doczekały się w ostatnich latach jeszcze dwie villages: w 2006 roku usamodzielniło się Vinsobres, rok wcześniej zaś Beaumes-de-Venise (tu również łatwo o nieporozumienie: od 1945 roku istnieje bowiem AOC Muscatjedna z najstarszych, najpopularniejszych i najbardziej rozp... de Beaume-de-Venise, gdzie powstają wzmacniane wina z muskata).
Warto też zauważyć, że od 2008 roku zamiast określenia AOC Côtes du Ventoux pojawia się na etykietach po prostu AOC Ventoux. Od trzech lat to samo dotyczy apelacji Luberon, dawniej znanej jako Côtes du Luberon. Kto zaś sięgałby do źródeł starszych niż dziesięcioletnie, pamiętać powinien, że w 2004 roku INAO zgodziło się przenieść AOC Costières de Nîmes z nie najlepiej wówczas rokującej Langwedocji do Doliny Rodanu, i tak też szczęśliwie jest do dzisiaj.

Kolebka apelacji

Sporo tych zmian, a szykują się zapewne nowe. Ta aktywność akurat w południowym Rodanie nie powinna nikogo dziwić: koniec końców to tutaj właśnie zrodził się w latach 30. ubiegłego wieku pomysł wytyczenia sztywnych reguł związanych z położeniem winnic i technologią produkcji wina we Francji. Baron Pierre Le Roy de Boiseaumarié (Château Fortia), w trosce o utrwalenie najwyższej jakości win z okolic miasteczka Châteauneuf-du-Pape, doprowadził do powstania systemu tzw. kontrolowanych nazw pochodzenia – appellation d’origine contrôlée (AOC) i powołania do życia Institut National des Appellations d’Origine (wspomniane INAO), który do dziś, pod nieco zmienioną nazwą, czuwa nad przestrzeganiem reguł apelacyjnych w całej Francji. To właśnie najwyższe i najsłynniejsze wino południowego Rodanu, AOC Châteauneuf-du-Pape, otrzymało jako pierwsze, w 1933 roku, własną prowizoryczną jeszcze apelację. Jej reguły nie uległy zmianie do dzisiaj.
Przed południową Doliną Rodanu jest wielka przyszłość. Zapominamy powoli o czasach, kiedy produkowano tu morze tanich, niewyszukanych win sprzedawanych luzem lub transportowanych do innych regionów celem podbarwienia i wzmocnienia tamtejszych wyrobów. Châteauneuf-du-Pape trzyma poziom, rośnie w siłę druga w hierarchii apelacja Gigondasfrancuskie czerwone wino klasy AOC z południowej części ... (...), z wielką nadzieją spoglądamy na lewobrzeżne Lirac, które od Châteauneuf dzieli tylko koryto Rodanu, a gleby i klimat są do siebie bardzo zbliżone. Zapewne już niedługo Cairanne podniesie się do poziomu cru i kto wie, czy nie wyrośnie na czwartą albo piątą siłę regionu. Coraz ciekawsze, czasem zdumiewająco świetne okazują się kolejne roczniki win z typowo prowansalskich apelacji Luberon i Ventoux, w tym naprawdę interesujące wina różowe. Dobrze się dzieje między Awinionen i rodańską Walencją.

 

System klasyfikacji jakościowej w południowej Dolinie Rodanu

Apelacja regionalna (Côtes-du-Rhône)
Czerwone i różowe wina to co najmniej 40% grenache, uzupełniane kolejno syrah, mourvèdrem i innymi szczepami czerwonymi. Wina białe mogą zawierać maksymalnie 20% innych odmian niż grenache blanc, clairette, marsanne, roussanne, bourboulenc i viognier. Minimalny poziom alkoholu to 11%.

Apelacje podstawowe (Ventoux, Luberon, Grignan-les-Adhémar, Clairette de Bellegarde, Côtes du Vivarais, Costières de Nîmes)
Mimo pewnych różnic w stylu do południowej Doliny Rodanu zalicza się kilka apelacji umieszczonych na obrzeżach regionu. Każda z nich posiada własne szczegółowe zasady apelacyjne

Apelacje gminne (Côtes-du-Rhône Villages)
Bardziej wyrafinowane, lepiej starzejące się wina. Wymaga się tu nieco większej zawartości grenache (min. 50 proc.) w winach czerwonych, a także większej mocy: 12,5% dla win czerwonych, 12% dla różowych i białych.

Apelacje gminne z podaniem nazwy gminy (Côtes-du-Rhône Villages Cairanne itd.)
Najlepsze gminy mają prawo umieszczania swojej nazwy w apelacji po słowie „Villages” – jest ich 17, a najsłynniejsze to Cairanne i zyskujące w ostatnich latach coraz większe uznanie Séguret.  

Crus (Châteauneuf-du-Pape, Gigondas, Lirac, Vacqueyrasfrancuskie, głównie czerwone (95% produkcji) wino klasy AO... (...), Taveljedno z najsłynniejszych różowych win świata produkowan... (...), Rasteau, Rasteau VDN, Beaumes-de-Venise, Muscat de Beaumes-de-Venise, Vinsobres)
Każda z nich, ze względu na specyfikę swojego siedliska, wypracowała własne instrukcje dotyczące stosowanych odmian i własny charakterystyczny styl.


Apelacje gminne (crus) południowej części Doliny Rodanu

AOC Châteauneuf-du-Pape
Rok założenia: 1936
Kolor wina: czerwone 99% białe 1%   
Odmiany: czerwone – grenache, cinsault, mourvèdre, syrah, muscardin, vaccarèse, counoise, picpoul, terret noir; białe – roussanne, clairette, bourboulenc, picardan
Czerwone wina bywają zwykle potężne, złożone, długie, z ciepłym owocem (wiśnia, śliwka), nutami czekolady, ściółki leśnej i skóry.
Potencjał starzenia: 10–12 lat

AOC Gigondas

Rok założenia: 1971
Kolor wina: czerwone 99%, różowe 1%
Odmiany: czerwone – maks. 80% grenache i min. 15% syrah/mourvèdre, maks. 10% pozostałych (oprócz carignan); różowe – maks. 80% grenache. Pozostałe maks. do 25%
W czerwonych winch masywność, rozgrzane leśne owoce, wysoki alkohol (do 16%) i aksamitne taniny.
Potencjał starzenia: 5–6 lat

AOC Vacqueyras
Rok założenia: 1990
Kolor wina: czerwone 96 %, różowe 1%, białe 3%
Odmiany: min. 50% grenache, min. 20% syrah/mourvèdre, maks. 10% pozostałych (oprócz carignan)
Wina czerwone nie tak masywne, za to nierzadko bardzo taniczne, o złożonym bukiecie dojrzałych owoców.
Potencjał starzenia: 5–7 lat

AOC Lirac
Rok założenia: 1945
Kolor wina: czerwone 83%, różowe 9%, białe 8%
Odmiany: czerwone/różowe – grenache, syrah, cinsault i mourvèdre; Białe – clairette, bourboulenc, grenache blanc
Wina czerwone bardzo ciemne, owocowe i przyprawowe.
Potencjał starzenia: 4–5 lat

AOC Tavel
Rok założenia: 1937
Kolor wina: różowe 100%
Odmiany: grenache z dodatkiem maks. 15% cinsault/clairette blanche/clairette roséfrancuski termin określający wino różowe, który zrobił... (...) oraz maks. 10% picpoul/bourboulenc/mourvèdre/syrah/calitor/carignan
Bladoróżowa barwa z czasem wpadająca w pomarańcz, złożony bukiet czerwonych owoców, usta silne, wyraźnie kwasowe z pikantnym posmakiem.
Potencjał starzenia: 5–10 lat

AOC Rasteau
Rok założenia: 2010
Kolor wina: czerwone 100%
Odmiany: min. 50% grenache, min. 20% syrah/mourvèdre, maks. 10% carignan i pozostałych odmian
Dobrze skoncentrowane wina o wyraźnej pikantności, ciemnej barwie i dobrym kręgosłupie.
Potencjał starzenia: 5–8 lat

AOC Rasteau Vin Doux Naturel
Rok założenia: 1944
Kolor wina: czerwone 32%, różowe 65%, Białe 3%
Odmiany: grenache (noir, gris, blanc) z dodatkiem pozostałych rodańskich odmian – min. zawartość cukru 252 gr/l
W czerwonych winach dominują gorące owoce leśne, w winach jaśniejszych – konfitura morelowa i pomarańczowa z odrobiną wanilii.

AOC Beaumes-de-Venise
Rok założenia: 2005
Kolor wina: czerwone 100%
Odmiany: min. 50% grenache, 25-50% syrah, 10% pozostałych odmian
Dobrze owocowe, wręcz likierowe w nosie, starzone wzbogaca się o aromaty czarnych owoców, skóry i ściółki leśnej.
Potencjał starzenia: 5–8 lat

AOC Muscat de Beaumes-de-Venise (Vin Doux Naturel)
Rok założenia: 1945
Kolor wina: białe 100%
Odmiany: muscat de frontignan – min. zawartość cukru: 252 gr/l
W nosie sporo nut kwiatowych, cytrusy, owoc liczi.
Potencjał starzenia: 8–12 lat

AOC Vinsobres

Rok założenia: 2006
Kolor wina: czerwone 100%
Odmiany: min. 50% grenache, min. 20% syrah/mourvèdre, maks. 20% pozostałych odmian.
Dobrze dojrzewające wina z gładką taniną, z nosem świeżych i gotowanych owoców (wiśnia, dżem porzeczkowy), dobrze przyprawowym.
Potencjał starzenia: 5–9 lat