Polskie wino mszalne – odrodzenie tradycji

Uprawa winorośli i produkcja wina pojawiły się na ziemiach polskich wraz z chrześcijaństwem. Winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) niezbędne jest bowiem do celów liturgicznych, a u początków polskiej państwowości import był w zasadzie niemożliwy.

Jednym słowem: wytwarzanie wina mszalnegowino używane do celów religijnych w Kościele katolickim.P... stało się koniecznością, i tak w wielkim skrócie można zarysować genezę najstarszej z polskich winnych tradycji.

W średniowieczu zarówno diecezje, jak i klasztory posiadały własne winnice i wytwarzały wina do celów liturgicznych. Dzięki temu mogło się później narodzić świeckie winogrodnictwo i winiarstwo, które osiągnęło szczyt swego rozwoju w XIV wieku.

Warto wspomnieć, że pierwotnie wino mszalnewino używane do celów religijnych w Kościele katolickim.P... miało być winem naturalnym i czystym, bez jakichkolwiek obcych substancji, i musiało powstawać „z owocu winnego krzewu” (por. Łk 22, 18). Obecnie Kodeks Prawa Kanonicznego równie skrótowo opisuje kwestię wina używanego do sprawowania Eucharystii: „Wino powinno być naturalne z owocu winnego i nie zepsute” (Kan 924, § 3).

Fot. Przeworskie WinniceW dawnych czasach wino mszalnewino używane do celów religijnych w Kościele katolickim.P... sprzedawane było przez większość chrześcijańskich handlarzy winem, nazwa ta stała się więc synonimem wina naturalnego. W XIX wieku nabrała ona nawet charakteru marketingowego. Wszak nie tylko współcześnie żyją miłośnicy win czystych i naturalnych.

Trwające przez kilka ostatnich wieków ochłodzenie klimatu przyczyniło się do wygaśnięcia produkcji win mszalnych w Polsce (choć pewne próby podejmowano w okresie międzywojennym, a ostatnie krzewy winorośli rosły jeszcze do niedawna za klasztornymi murami). Na szczęście obecny złoty okres polskiego winogrodnictwa i winiarstwa stwarza okazje do odtworzenia wielu tradycji. Warto więc odnotować, że rocznik 2014 przyniósł – po długiej przerwie – pierwsze wina mszalne zrodzone w Polsce. Pionierem stały się podkarpackie Przeworskie Winnice, które stworzył i prowadzi Dariusz Rosół.

Zanim jednak oficjalnie powstało pierwsze współczesne polskie wino mszalne, musiało zostać spełnionych kilka ściśle określonych warunków. Kluczowe jest zaprzysiężenie winiarza. 20 maja tego roku wydany został w Przemyślu odpowiedni dekret ks. abpa Józefa Michalika i nastąpiło oficjalne zaprzysiężenie Dariusza Rosoła. Co ważne: autoryzacja winiarza – na mocy prawa – obowiązuje we wszystkich innych diecezjach na całym świecie.

Współczesne regulacje kościelne wymagają, aby wino mszalne zgodne było z prawem krajowym, pochodzić więc musi z legalnie działającej winnicy. Takie ujęcie sprawy ma jednak pewną interesującą konsekwencję – wino mszalne może powstawać w Polsce zarówno ze szczepów Vitis vinifera(łac.) winorośl winorodna; nazwa botaniczna: Vitis vinifer... (...), jak i z odpowiednich odmian hybrydowych. Może to być wino białewino gronowe otrzymywane z białych odmian winogron i – zn... (...) albo czerwone. Przy produkcji tego typu win nie można natomiast dodawać żadnych zbędnych substancji (choćby odrobiny wody), a gwarantem poprawności procesu jest sumienie winiarza. Prawnie dopuszczalne są natomiast procesy pozwalające na utrwalenie wina: siarkowanie i szaptalizacja(od fr. chaptalisation) dosładzanie moszczu gronowego cukre... (...) (dopuszczalne jest także dosładzanie moszczem z winogron, ale wykluczone jest użycie cukru). Wszystko to regulowane przez Wskazania w sprawie materii Eucharystii wydane przez Komisję ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Konferencji Episkopatu Polski z 6 marca 2013 roku. Notabene, obecnie wykluczona została obowiązująca dawniej możliwość utrwalania wina poprzez pasteryzację lub przez dodanie czystego alkoholu pochodzącego z winogron.

Wina mszalne z Winnicy Przeworskiej powstają na bazie gron z winnicy na Aleksandrowie położonej nieopodal Przeworska. Korzysta ona z doskonałej lokalizacji, zapewniającej brak wpływu niszczycielskich wiosennych przymrozków, a południowa i południowo-zachodnia ekspozycja stoku dają doskonałe warunki do uprawy dużej liczby odmian, wśród których przeważają szczepy Vitis vinifera.

Przeworskie winnice to przedsięwzięcie rodzinne, a szczególnym wyrazem tego jest fakt, że każdy rodzaj produkowanego wina nosi imię jednego z członków rodziny. Wina mszalne – białe, zgodnie ze współczesną praktyką liturgiczną – noszą imiona Agnieszki, Zofii i Pauliny. Pierwsze dwa są półwytrawneokreślenie wina, w którym nie cały cukier – na drodze f...: Agnieszka powstaje na bazie odmiany solaris z 5-procentowym dodatkiem rieslinga, a Zofia jest kupażem szczepów seyval blanc i bianca. Bardzo interesujące jest wino Paulina wytwarzane jako wytrawnyokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d... kupaż odmian solaris, palava, gewürztraminerodmiana białych winogron uprawianych głównie w północne..., pinot gris (cukier resztkowy 1 g/l). Prezentuje ono aromaty ananasa, mango, a w ustach cytrynowa kwasowość dopełniona jest delikatnym posmakiem moreli. Wino docenione zostało srebrnym medalem podczas tegorocznego Międzynarodowego Konkursu Win „Galicja Vitis”. Jeżeli pogoda nie spłata żadnych figli, kolejny rocznik powinien być jeszcze bardziej interesujący, gdyż w winnicy dokonano wielu ulepszeń dających nadzieję na lepszą jakość win.

Dziś dość trudno już będzie zdobyć butelkę pierwszego rocznika win mszalnych z Przeworskiej Winnicy, gdyż cały zapas został od razu zakupiony przez hurtownię. Warto wspomnieć, że wino to wykorzystywane jest do liturgii w kolegiacie w Przeworsku, używane jest również w Przemyślu. Ciekawe, kiedy w ślady Przeworska i Przemyśla pójdą inne polskie miasta i ich winiarze…?