Przemiany jeszcze się nie skończyły

Lwia część win sprzedawanych w Hiszpanii, posiadających apelację, pochodzi z regionu Riojahiszp. czer. DOCa z regionu Rioja, prod. z wszystkich czerw.... (...). Jest to ciągle najbardziej prestiżowy i najsłynniejszy czerwony region winiarski tego kraju.

Ale zbyt mocna uległość wobec tradycji hamuje jego rozwój, jest balastem powodującym, że ciągle za dużo win długo dojrzewa tu w beczkach. Wielu producentów zdaje sobie z tego sprawę.

Ważną cezurą dla regionu był tu początek lat 90. ubiegłego wieku – od tego momentu na rynek zaczęły trafiać wina coraz bardziej przypominające konkurencyjne wyroby z Ribery del Duero. Wina przyciągające uwagę degustatorów świeżością, ekstraktem, z aromatami przydymienia, owoców i korzeni – w sumie charakterem przynależnym odmianie tempranillo. Ale między Logroño a HaroMiasto i gmina w okręgu Rioja Alta w hiszpańskim regionie... (...) nikt nie przyzna zapewne, że stało się to pod wpływem słynnych riber, a potem prioratów.

Fot. Bodegas Lar de PaulaNauczyciel z Bordeaux

Dyskusja o tradycji jest jednak utrudniona, bowiem nie wiadomo, o jaką tradycję tak naprawdę chodzi. Winiarstwo w tym regionie rozwijało się od tysięcy lat i ulegało ciągłym przemianom. Ostateczny kształt nadali mu przybyli w okresie filoksery francuscy winiarze z Bordeaux. Wykształciły się tu wówczas dwa główne style wina: pierwszy – przy użyciu maceracji węglowej (jak w Beaujolais) dawał wina młode do szybkiej konsumpcji, drugi – z krótką maceracją i ekscesywnym dojrzewaniem w beczkach dawał wina jasno zabarwione (często z brązowawymi lub pomarańczowymi brzegami) i utlenioneokreślenie wina, które zbyt długo przebywało w kontakcie... (...). Raczej lekkie, nieróżniące się zbytnio od siebie. Były typowymi przedstawicielami (i ofiarami) Starego Świata.
– Z tą tradycją jest największy kłopot – twierdzi Katia Álvarez Bugarin, która robi riojańskie wina dla Martína Códaksa z Galicii – ciągle docieramy do nowych faktów. Teraz wiemy, że maceracjaekstrakcja na zimno substancji smakowych, aromatycznych, gar... (...) węglowa nie przyszła z Francuzami, bo w Bordeaux jej nie stosowano. Była tu wcześniej. Z Francji dostaliśmy natomiast styl bordoski i dojrzewanie w beczkach, z którym zabrnęliśmy w ślepy zaułek.
Podobne zdanie usłyszeliśmy w Labastidii. Topowe winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) tej bodegi nazwano Manuel Quintano na cześć księdza o tym nazwisku, który w połowie XIX wieku poznawał praktyki enologiczne w Bordeaux. I to właśnie jego uznaje się od niedawna za głównego reformatora win riojańskich. Jeszcze zanim przybyli tu przegnani przez filokserę winiarze francuscy, uczył miejscowych, jak należy robić wino w stylu bordoskim, odszypułkowywać owoce i dojrzewać trunek dłużej w beczce.

Po co nam winiarnia?

Martín Códax w regionie RiojaLa Rioja – Hiszpania – reg. winiarski w pn.-środ. Hiszp... to najprostszy obecnie przykład win nowoświatowych. Firma nie ma tu ani winnic, ani własnej winiarni – wina zaś robi się kątem w dużej wytwórni Patrocinio w Rioja Alta, tak jak czyni to wielu producentów australijskich. – Nasza rola to wymyślenie idei wina, ja zaś dolatuję z Galicii i robię je tutaj, wybierając owoce, beczki, sposób dojrzewania, mieszam, krótko mówiąc – da capo al fine – podsumowuje Katia. – Nie musimy wszędzie budować winiarni – dodaje. Podobnie postępuje Códax w Bierzo, skąd pochodzi jego słynne Quatro Pasos. Códaksowi, znanemu z produkcji win białych, brakowało w eksportowym portfolio win czerwonych, stąd jego zainteresowanie nimi i kolejne przedsięwzięcia w regionach Bierzo i Rioja.
Pojęcie „tradycji” jest więc tutaj niezwykle skomplikowane i niejednoznaczne. Budzi też wiele kontrowersji. Dziś za tradycyjne uznaje się potocznie wina, które spełniają wszystkie wymogi okresu dojrzewania (patrz ramka obok) przewidziane przez prawo winiarskie, więc większość winiarni bardzo dokładnie ich przestrzega, a Consejo Regulador srogo je nadzoruje.
Dlatego, rozpoczynając degustację w każdej bodedze, trzeba przebrnąć przez wszystkie, z reguły bardzo poprawne maceración carbónica, jóveny, crianze, reservy i gran reservy. Wreszcie przychodzi najmilszy moment, moment nagrody, czyli smakowania win i słuchania winiarzy, którzy tłumaczą z lubością, jak obchodzą prawo winiarskie przy ich wyrobie. Gdy winiarz ma wolną rękę i naprawdę robi wina tak, jak uważa, tworzy największe rarytasy – dojrzewane znacznie krócej w beczkach i butelkach, znacznie świeższe i o niebo bardziej owocowe i skoncentrowane. No i droższe. Najdroższe. Dziś znakomita większość najlepszych rioj trafia na rynek z najniższą w hierarchii, seledynową pieczątką na kontretykiecie. Nie łapią się na klasę „reserva”, choć są np. winem czteroletnim, bo dojrzewały krócej w butelce.
Przypomina to nieco sytuację sprzed 40 lat w Toskanii, kiedy na rynku pojawiły się pierwsze supertoskany(wł. – super toscani, ang. – super tuscans) określenie... (...). Nagle okazało się, że najlepsze i najdroższe włoskie wina, to wina stołowe, bo nie dało się ich sklasyfikować inaczej. Stąd wielka presja na riojańskie consejo, by ten stan rzeczy zmienić i nie dopuścić do rozszerzenia się podobnej, fałszywej sytuacji w tym zacnym hiszpańskim regionie. Ale to musi, zdaje się, jeszcze potrwać.

Kwestia styluFot. Bodegas Baigorri

Rioja jest tradycyjnie winem mieszanym, i to nie tylko dlatego, że do produkcji wykorzystuje się pięć odmian winogron. Wina i owoce używane do ich produkcji pochodzą zwykle z kilku obszarów od różnych producentów i plantatorów. Spowodowane jest to sporym rozdrobnieniem winnic – aż 80 procent owoców pochodzi z malutkich pól, których właściciele nie wyrabiają wina, a jedynie odsprzedają owoce. Wiele z nich stanowi działalność uboczną rolników, a niektóre to po prostu kilka rzędów krzewów posadzonych przy domu. Technika uprawy w takich gospodarstwach niewiele ma wspólnego z nowoczesną wiedzą i jest raczej wynikiem „tradycji” przechodzącej z ojca na syna.
Pojawienie się riojy w nowym stylu wywołało burzę dyskusji, która trwa zresztą cały czas. Trudną kwestią była próba używania przez niektórych producentów nietradycyjnych odmian winogron, a zwłaszcza szczepu cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...). Do dziś ta odmiana, dopuszczona w Riberze del Duero, w regionie Rioja uprawiana jest jako „eksperymentalna”. Zdarza się niekiedy, że za zgodą władz winiarskich wykorzystuje się ją do wyrobu komercyjnych win.
Wydaje się jednak – obserwując popularność tempranillo – że cabernet sauvignon, jeśli nawet zostanie dopuszczony do produkcji, nie zdominuje riojy i będzie raczej kolejnym dodatkiem i urozmaiceniem wśród oficjalnych szczepów. Może nawet wspomóc tempranillo, które daje przyjemnie owocowe, ale niezbyt mocno zabarwione wina, z reguły o nieco za niskiej kwasowości, ale za to pełne wigoru.

 

Rioja – Powiększenie

Region winiarski w północno-środkowej Hiszpanii, ciągnący się pasem o długości 100 km i szerokości 40 km w dolinie rzeki Ebro i jej siedmiu dopływów, w tym Río Oja (dopływ rzeki Tirón, wpadający do Ebro) – od którego wziął nazwę cały region, leżący w prowincjach La Rioja, Navarra i Álava (w regionie Paíshistoryczna odmiana południowoamerykańska, „koń” poci... (...) Vasco – Kraj Basków), ograniczony od południa wzniesieniami Sierra Demanda, a od północy Sierra de Cantabria.
Stolica winiarska: Logroño i – nieoficjalnie – Haro
Klimat: śródziemnomorski (w La Rioja Baja), śródziemnomorsko-atlantycki (w La Rioja Alavesa) i atlantycki (w La Rioja Alta) z wpływami górskimi i kontynentalnymi, suchy i gorący, z dużą ilością nisz klimatycznych związanych z pagórkowatym ukształtowaniem terenu i wielością dolin rzecznych.
Średnia opadów rocznych: 400 mm (od ok. 300 mm w Rioja Baja, po 510 mm w Rioja Alta i Rioja Alavesa)
Powierzchnia winnic DOCa: ok. 61,3 tys. ha
Roczne zbiory: ok. 400 tys. ton winogron
Wydajność maksymalna: 45,5 hl/ha (dla win czerwonych)
Produkcja roczna win DOCa: około 2,78 mln hl (7% prod. Hiszpanii)
Struktura produkcji: 80% produkcji przypada na wina czerwone
Odmiany winogronbiałe: viura (inaczej – macabeo, około 7,5 tys. ha; 90% upraw białych), malvasía de rioja, garnacha blanca; czerwone: tempranillo (78% pow. upraw), garnacha tinta, graciano, mazuela (carignanfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... (...))
Liczba firm winiarskich butelkujących wino: ok. 630
Liczba beczek w regionie: ok. 1,25 mln

Klasyfikacja win czerwonych w rejonie La Rioja
sin crianza(hiszp.) pielęgnacja, wzrost, dojrzewanie, okres dojrzewani... (...), vino(wł.) wino.. joven(hiszp.) młody.. –  (seledynowa pieczątka na kontretykiecie) dla win młodych, sprzedawanych najczęściej od pierwszego do drugiego roku po zbiorach
vino de crianza (crianza) – (czerwona pieczątka na kontretykiecie) min. 2 lata dojrzewania, z czego co najmniej 1 rok w dębowej beczce
reserva – (pieczątka brązowawo-mahoniowa na kontretykiecie) min. 3 lata dojrzewania, w tym minimum 1 rok w dębowej beczce i 24 miesiące w butelkach
gran reserva – (pieczątka ciemnobrązowa na kontretykiecie) min. 5 lat dojrzewania, w tym co najmniej 2 lata w dębowych beczkach

 

Więcej o rejonie Rioja na:

Wino jest tutaj najważniejsze?

Kompleks historyczny

Trzy razy Alavesa

Kompromis i tempranillo

Oponą i butem