Region małopolski

Kilkudniowy rekonesans po małopolskich winnicach pozostawił nadspodziewanie miłe wrażenie i rozbudził nasze nadzieje. Na każdym kroku dostrzec można znaczący postęp, zarówno jeśli chodzi o jakość win, jak i – co równie ważne – rozwój bazy enoturystycznej.

Bo bez enoturystyki polskie winiarstwo na razie nie istnieje.

W Małopolsce wyrobem wina zajmuje się już około setki osób. Ogromna część z nich produkuje winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) wyłącznie na własne potrzeby, nie wystawia go w konkursach, nie myśli o wprowadzeniu na rynek. Winiarze, których odwiedziliśmy, to jednak zupełnie inna historia: kilkoro z nich ma już swoje wina na sklepowych półkach, kilkunastu innych finalizuje związane z tym formalności. I co ciekawe – przyzwyczajeni do narzekań na niekończące się kontrole, procedury, setki formularzy i kosztowne analizy, podczas naszej podróży małopolskim szlakiem coraz częściej słyszeliśmy od winiarzy: to nic takiego. Trzeba usiąść, napisać, zapłacić i poczekać na pozwolenie. Polskie procedury prawne związane z wprowadzeniem na rynek wina własnego wyrobu są co prawda dość żmudne, ale jednak do przejścia.

Fot. Wojciech GiebutaWinnice komercyjne zajmują w Małopolsce nieco tylko ponad 20 hektarów, z czego przeszło połowa to winogrady należące do największego w tym regionie producenta: Winnicy Srebrna Góra na krakowskich Bielanach. To niewiele, ale pamiętajmy, że sztuka winogrodnicza odradza się w Małopolsce zaledwie od dekady. Wciąż większość nasadzeń ma charakter eksperymentalny – winogrodnicy sprawdzają, które z odmian lepiej się przyjmą na konkretnych siedliskach, a to zajmuje całe lata (pierwsze pełnowartościowe wino powstanie z owoców trzy-czteroletnich krzewów). Wydaje się, że wielu tych wpadek można by uniknąć, gdyby podjeść do tego bardziej fachowo – zbadać mikroklimat, a więc siedliskowe warunki klimatyczne, glebę, wystawę winnicy, czy poszperać w archiwach – bo w wielu tych miejscach kiedyś były winnice. To trudne, ale minimalizuje przyszłe straty i oszczędza czas – metoda prób i błędów jest wszak najbardziej kosztowna (wzory można też czerpać od sąsiadów). A Małopolski klimat, choć teoretycznie sprzyja uprawie wybranych odmian, szczególnie hybryd, czyli mieszańców Vitis vinifera(łac.) winorośl winorodna; nazwa botaniczna: Vitis vinifer... (...) z bardziej odpornymi gatunkami winorośli, jest jednak trudniejszy od warunków panujących np. w okolicach Zielonej Góry. Nawet jeśli okolice Tarnowa mogą się pochwalić najwyższymi średnimi temperaturami rocznymi, to jednak sezon wegetacyjny jest tu krótszy, zimy mroźniejsze, a jesienie często bardziej deszczowe, co jest szczególnie uciążliwe na większych wysokościach bezwzględnych, a takich w Małopolsce nie brakuje. (Nie zmienia to faktu, że istnieją w okolicach Tarnowa stanowiska, których przymrozki właściwie nie dotyczą, a amplituda termiczna jest porównywalna, jeśli nie lepsza niż w przypadku wielu parceli w Niemczech czy Szampanii).

To główny powód, że winiarze regionu małopolskiego stawiają raczej na hybrydy niż winoroślVitis vinifera.. szlachetną. Ta ostatnia, głównie chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...)rieslingbiała odmiana winogron uważana za jedną z najlepszych i n... z białych odmian, pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...), dornfelderNiemiecka odmiana czerwonych winogron, uprawianych głównie... (...) i zweigelt z czerwonych, pojawia się co prawda tu i ówdzie (sporo vinifery spotkamy na Srebrnej Górze), lecz niemal zawsze w formie eksperymentu winiarskiego.

Jak słusznie zauważa Wojciech Bosak w swoim Przewodniku po małopolskich  winnicach (Kamienica, 2013) Małopolska (i Polska w ogóle) to region stworzony przede wszystkim do win białych. Najlepsze próbki, które udało nam się zdegustować podczas tegorocznych wizyt w tutejszych winiarniach oraz konkursu Galicja Vitis w Łańcucie to właśnie białe wytrawneokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d... lub półwytrawneokreślenie wina, w którym nie cały cukier – na drodze f... (off-dry(ang.) niewytrawny, inny niż wytrawny.Popularne określenie...) wina odmianowe (solaris, hibernaljedna z najstarszych nowych białych odmian mieszańcowych,... (...), seyval) lub ich kupaże. I choć namawiamy winiarzy do skupienia się na takich właśnie produktach, nie może przecież ujść naszej uwadze, że od czasu do czasu także w regionie małopolskim natrafiamy na niezwykle interesujące wina czerwone (Krokoszówka Górska, Zadora, Laguna i in.).
Próbując porównywać ze sobą małopolskie winnice, zwracamy także uwagę na bazę enoturystyczną – nie dlatego, byśmy sądzili, że ważniejsza jest sala degustacyjna od dobrze skrojonego wina. Jednak w polskich warunkach to właśnie coraz popularniejszy sposób spędzania wolnego czasu polegający na odwiedzaniu winnic i kosztowaniu wina może okazać się zbawienny dla wielu tutejszych inwestycji. Bez degustacji, odwiedzin w winnicach, szerokiej oferty agroturystycznej, winiarze skazani będą na sprzedawanie swoich win za pośrednictwem dystrybutorów, co oznacza niestety niemal dwukrotnie wyższą cenę wina na półce, a tym samym – niewielkie zainteresowanie klienta. A warto wspomnieć, że wśród odwiedzonych przez nas winnic, są już miejsca tak urokliwe, tak dopieszczone, że sami chętnie spędzilibyśmy w nich kilka urlopowych dni.
I jeszcze jedno spostrzeżenie – niby oczywiste, ale chyba nie dla wszystkich. Umiejętności i efekty pracy małopolskich winiarzy (z pewnością dotyczy to także winiarzy z pozostałych regionów) rosną wprost proporcjonalnie do ich winiarskiego „obycia”. Najlepsze wina wychodzą spod ręki tych, którzy dzięki własnej pasji – ale też programom rozmaitych agencji samorządowych – mają w zwyczaju odwiedzać winiarskiego regiony Francji, Włoch czy Niemiec, uczestniczyć w szkoleniach i zagranicznych kursach. I nie zawsze chodzi tu wyłącznie o wiedzę zdobytą podczas takich wyjazdów – raczej o obycie ze smakiem wielkich europejskich win. Doświadczeni w tym względzie winiarze stawiają sobie poprzeczkę o wiele wyżej niż ich koleżanki i koledzy kosztujący głównie… własne wina.

Region małopolski w skrócie:

Areał nasadzeń: ok. 20 ha
Liczba winnic: ok. 100
Liczba winiarni komercyjnych, sprzedających wina: 4
Stowarzyszenia winiarskie: Małopolskie Stowarzyszenie Winiarzy
Główne odmiany białe: solaris, seyval blanc, johanniterniemiecka odmiana białych winogron, wielokrotna krzyżówka..., hiberna, jutrzenka, sibera, bianca, chardonnay, helios, phoenix, muskat odeski, muscaris, aurora, pinot gris, auxerrois, traminerodmiana białych winogron uprawianych głównie w północne..., ortega, siegerrebe.
Główne odmiany czerwone: regent i rondo, leon millot, marechal foch, cabernet cortis, zweigelt, pinot noir, dornfelder, monarch, cabernet cantor, cabernet carol, rösler, rathay, bolero i cascade.