Różne twarze portweinu

Jeszcze dekadę lub dwie temu klasyfikacja porto była bardzo czytelna i bezpośrednio przekładała się na cenę różnych rodzajów win. Były to wina, które bądź dojrzewały niemal wyłącznie w beczkach, a więc ruby i tawny, oraz te najszlachetniejsze, które niekiedy całe dekady spędzały w butelkach, czyli porto rocznikowe – vintage(fr., ang.) – winobranie, rocznik.. port.

Z czasem zaczęły się pojawiać nowe, uzupełniające kategorie tego wina, co jeszcze było dość jasne. Gorzej, że potężne zapasy w piwnicach najbardziej znanych wytwórców spowodowały, że na rynku – zrazu okazyjnie, a teraz częściej – zaczęły się pojawiać różne portweiny z pojedynczych beczek, ich limitowane serie czy też wina butelkowane eventowo – np. by uczcić założenie firmy, kolejnych właścicieli lub ważne historyczne daty.

Fot. Dorota RomanowskaAle jeszcze ciekawsze jest to, iż wspomniany trójpodział nie do końca łączy się dziś z ceną wina i nie jest już wyznacznikiem ostatecznej jego jakości. A wszystko przez to, że w ostatnich dekadach zmieniły się nieco gusta konsumentów i ich preferencje smakowe. Ruby port nie zawsze jest już najtańszym, prostym, codziennym winem z regionu Douro – wybitnie zrobione, owocowe, nieulepkowo słodkiewino o dużej zawartości cukru naturalnego lub dodanego.., świeże, a nawet zwiewne może stać się samo w sobie większym obiektem pożądania dla wielu niż niejedno długo starzone tawny czy nawet vintage. Szczególnie, gdy ktoś nie gustuje w mocno utlenionych lub dojrzewających w środowisku redukcyjnym winach wzmacnianych, w ogóle tymi dwoma ostatnimi nie będzie sobie zawracał głowy. Dziś trudno komuś wmówić a priori, że supermarketowe tawny jest z zasady lepsze od ruby ze stajni wybornego producenta. Kiedyś typ spożywanego porto świadczył o zamożności klienta – dziś liczą się gusta.
Niemniej na butelkach porto dalej znajdziemy określenia dotyczące sposobu produkcji i starzenia wina, które pomogą nam w wyborze poszukiwanego wina. Oto najważniejsze z nich.

Ruby Port

typ mieszanego czerwonego porto, zestawianego z win różnych roczników leżakujących w dębowych lub stalowych zbiornikach od 3 do 4–5 lat. Charakteryzuje się rubinowoczerwoną barwą oraz świeżym owocowym zapachem i smakiem. Jest słodkie lub bardzo słodkie.

Tawny Port  typ mieszanego czerwonego porto, bardziej dojrzał...

z pozoru bardziej dojrzała wersja ruby port (choć od początku przeznacza się na nią inne owoce), zestawiana z win leżakujących w dębowych beczkach o pojemności 600 l od 6 do 30–40 lat i sprzedawana bez specyfikacji wieku dojrzewania lub z podanym okresem starzenia. Barwa na skutek długiego dojrzewania (utlenianiazmiany fizykochemiczne zachodzących w winie (lub moszczu) p...) znacznie jaśniejsza niż w ruby port, od początkowo fioletowej przechodząca w rubinową, a na koniec w topazowozłocistą, a nawet bursztynową. Jeśli na etykiecie wina podany jest okres dojrzewania, wówczas wiek wina jest wypadkową wieku użytych win w zestawie, pod warunkiem, że jest to jedna z czterech okrągłych dat – 10, 20, 30 i 40 lat.

Vintage Port

typ jednorocznikowego porto leżakującego w dębowych zbiornikach przez minimum 2 i maksimum 3 lata, po czym rozlewanego do butelek i dojrzewającego nadal przez kilkadziesiąt lat w środowisku niemal beztlenowym, przy czym przyjmuje się, że rocznikowe porto osiąga dojrzałość dopiero po co najmniej 10–15 latach dojrzewania. Winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) nie jest filtrowane i wytrąca spory osad, przez co zawsze wymaga dekantacji. Posiada swoisty, bogaty, aromatyczny i delikatny zapach oraz smak, jednak – co oczywiste – każdy rocznik cechuje się swoistymi cechami aromatyczno-smakowymi.

Late Bottled Vintage Port (LBV)

typ porto z pogranicza wersji tawny i vintage. Jest winem jednorocznikowym, leżakującym w beczkach co najmniej 4, ale nie dłużej niż 6 lat, po czym jest butelkowane. Nadaje się do konsumpcji w momencie butelkowania i wypuszczenia na rynek, choć dłuższy pobyt w butelce wpływa korzystnie na jego jakość. Na butelce takiego wina musi pojawić się nie tylko rocznik, ale też data butelkowania.

Colheita

rocznikowe porto tawny. Jest butelkowane po co najmniej 7-letnim okresie dojrzewania w beczkach, ale często dłuższym, nawet jako wino 10-, 20-, 30- lub 40-letnie. Wino powinno zostać wypite w ciągu roku od daty butelkowania, która musi znaleźć się na etykiecie. Jest to jeden z najrzadszych typów porto i stanowi zaledwie 0,5 proc. jego całej produkcji.

Crusted Port

typ mieszanego porto, produkowanego w sposób podobny do porto jednorocznikowych (vintage port), ale wina przeznaczone do jego produkcji leżakują w beczkach około 3–4 lat, po czym są rozlewane do butelek i dojrzewają nadal 6–8 lat, wytrącając przeważnie potężny osad (zwany crust), który pozostaje w butelce. Jest to – zdaniem wielu koneserów – jeden z najlepszych typów porto, dorównujący niekiedy jakością oryginalnym jednorocznikowym porto, a przy tym znacznie tańszy.