Stara Winorośl w Mariborze. Wywiad ze Stanislavem Kocutarem

Więcej o Starej Winorośli w „CW” nr 103, wrzesień 2019 | kup ten numer | prenumerata | e-wydanie

Najstarsza winorośl na świecie w Mariborze
Najstarsza winorośl na świecie w Mariborze

Ze Stanislavem Kocutarem, opiekunem Starej Winorośli w Mariborze, rozmawia Damian Buraczewski.

Damian Buraczewski: Jest pan miejskim winogradnikiem w Mariborze, co to za funkcja?

Stanislav Kocutar: Tę funkcję wprowadzono w Mariborze w roku 1992. Pierwszym miejskim winogradnikiem został Tone Zafošnik, który najbardziej przyczynił się do uratowania Starej Winorośli. W 2010 roku wskazał mnie jako swojego następcę. Jest to honorowa funkcja, która pochodzi od historycznej funkcji mistrza winiarskiego. Była to osoba z nadania księcia Styrii odpowiedzialna za winiarstwo. Po raz pierwszy wspomina się o niej w dokumentach z połowy XIV wieku. Już w tym czasie w Styrii winiarstwo było tak rozwinięte, że książę w Grazu mianował zaufaną osobę, która w jego imieniu nadzorowała winiarstwo na tym terenie. Do zadań mistrza winiarskiego należało nadzorowanie jakości wina, ogłaszanie początku winobrania i rozstrzyganie sporów między winiarzami.

A jakie dziś są zadania miejskiego winogradnika?

Dziś miejski winogradnik jest opiekunem Starej Winorośli. Wykonuje wszystkie niezbędne zabiegi: cięcie, odchwaszczanie, podwiązywanie, pryskanie. Współpracuje także przy sadzeniu potomków Starej Winorośli w kraju i za granicą.

Funkcja miejskiego winogradnika wywodzi się z tytułu mistrza winiarskiego, którego mianował książe Styrii. Wspomina się już o nim w XIV wieku.

Czy zabiegi wykonywane przy Starej Winorośli są takie same jak w winnicy?

Bardzo podobne. Poza faktem, że jest trochę większa odpowiedzialność, ponieważ WinoroślVitis vinifera.. musi być zawsze w najlepszej kondycji. Jest największą atrakcją Mariboru. Robi się przy niej od 500 do 1000 zdjęć dziennie. To zresztą widać w mediach społecznościowych. Bardzo mnie cieszy jej popularność, także wśród zagranicznych turystów. Mimo wszystko, chociaż od pierwszego winobrania mija prawie 30 lat, wciąż jej promocyjny potencjał nie jest do końca wykorzystywany.

Jak pan odbiera tę odpowiedzialność za kondycję Winorośli?

Podchodzę do tego w ten sposób, że ta i każda inna winorośl ma takie same potrzeby. Choć oczywiście traktuję moją funkcję jako wyraz wielkiego zaufania. Dlatego też zawsze znajduję dla niej wolny czas. Ponieważ jest to działalność społeczna. Na co dzień pracuję w Radiu Maribor. Dobrze, że są jeszcze takie rzeczy, które robi się tylko z powodu więzi z okolicą. Ja na przykład czuję się bardzo powiązany z Mariborem. Kocham to miasto i myślę, że to jest ta moja mała cegiełka, którą właściwie każdy ma możliwość dać od siebie dla swojej okolicy.

Stanislav Kocutar

Z wykształcenia agronom i historyk, z zawodu dziennikarz radiowy. Lokalny działacz społeczny w Mariborze (Słowenia). Od 2010 roku pełni honorową funkcję miejskiego winogradnika w ramach której sprawuje opiekę nad Starą Winoroślą, najstarszą na świecie winoroślą, liczącą sobie 400–450 lat.

A jaka jest kondycja Starej Winorośli?

To jest jedno z takich pytań, które się zwykle rozwija w inne: jak długo jeszcze pożyje? Ja mogę jedynie powiedzieć, że kondycja jest fenomenalna. Winorośl pozwala się odmładzać, tworzy nowe pędy. Chociaż część pnia od strony rzeki jest pusta to jej żywotny pień jest z tyłu, od strony budynku. Ten ubytek to najprawdopodobniej skutek mrozu z roku 1921.

Czy istnieją informacje, które mówiłyby nam jak długo winorośl jest w stanie żyć?

Bardzo długo. Długość życia winorośli i oliwki jest prawie taka sama. Może żyć i 800 lat. Ale w Europie pojawił się szkodnik – filokseragatunek mszycy, niezwykle groźny szkodnik winorośli.Atak m..., która zaatakowała systemy korzeniowe europejskiej winorośli. Korzenie Vitis vinifera(łac.) winorośl winorodna; nazwa botaniczna: Vitis vinifer... (...) mają bardzo cienki „płaszcz”, przez który bez większych problemów przebija się filoksera i wysysa soki. Przez to korzeń powoli obumiera. Natomiast amerykańska winorośl ma ten płaszcz grubszy i filoksera nie może jej tak bardzo zaszkodzić. Dlatego dziś szczepi się europejskie szczepy na amerykańskich podkładkach. Czytałem w starym dokumencie z czasów monarchii habsburskiej o starych winoroślach na wyspie Korčula w Dalmacji. Rośliny te pochodziły jeszcze z czasów antycznej greckiej kolonizacji Adriatyku. Filoksera nie mogła tam przeżyć, ponieważ był tam tylko piasek.

A w jaki sposób przeżyła Stara Winorośl w Mariborze?

Naszą winorośl uratowała inna rzecz. Drawa każdego roku, aż do budowy kanału w 1961, wylewała. Działo to się dwa razy w ciągu roku. Filoksera oprócz piachu nie znosi także wilgoci, a w szczególności stojącej wody. Około 75 procent mszyc zginęło, 25 procent przeżyło, ale one widocznie nie mogły zagrozić winorośli. Nad Rodanem Francuzi próbowali walczyć z filokserą za pomocą podtapiania winnic. Ale w ten sposób zabija się mszyce tylko na jeden sezon, a i tak nie wszystkie. W kolejnym roku przyjdą kolejne i jeśli podtapianie się cyklicznie nie ponawia, nie ma szans na sukces. Poza tym nasza winorośl w tym czasie nie owocowała. Nikt się tym nie przejmował, po prostu sobie rosła, wypuszczała liście i tak przeżyła.

Stanislav Kocutar
Stanislav Kocutar

Co się stało z tymi antycznymi winoroślami na Korčuli?

Tam wciąż uprawia się szczep grk. Natomiast pamięć o tych starych roślinach zachowała się już tylko w dokumentach.

Czyli Stara Winorośl nie ma konkurencji?

Od czasu do czasu pojawi się jakaś historia, ale zwykle jest grubymi nićmi szyta. Choć przy pałacu Katzenzungen w Południowym Tyrolu rośnie winorośl tylko nieco młodsza od naszej. Jest to największa winorośl na świecie, zajmuje powierzchnię 350 m2. Czasem mieszkańcy Mariboru mnie pytają: a skąd wiesz, że ona jest na prawdę najstarsza, wszystkie na świecie widziałeś?

No właśnie!

To jest najstarsza winorośl dotychczas znana. Zapisana jako najstarsza w Międzynarodowej Organizacji Winorośli i Wina. Jeśli ktoś znajdzie starszą i przyjdzie z naukowymi dowodami, nie ma problemu.

Ale dotychczas nikt się taki nie znalazł?

Nie, nikt taki się nie pokazał.

W jaki sposób udowodniono, że mariborska winorośl ma ponad 400 lat?

W roku 1972 przebadano pień winorośli poprzez wwiercenie się i przeliczono słoje pod mikroskopem. Badanie udowodniło, że Winorośl ma od 350 do 400 lat. Widełki wzięły się stąd, że część pnia spróchniała i nie można było podać dokładnego wieku. Chociaż korzystając z metody matematycznej ustalono, że brakująca część nie może mieć więcej niż 50 lat.

Przeczytaj więcej o winie w Słowenii

Obecnie Winorośl jest w centrum zainteresowania turystów i władz Mariboru. Ale przez długi czas była zapomniana.

Dokładnie. Zapomniano o niej wraz z całą nadbrzeżną dzielnicą miasta (Lent), gdy w roku 1913 został otwarty nowy most na Drawie. Ponowne nieśmiałe życie tej winorośli zaczęło się dopiero w roku 1980 i było związane z odnową Lentu. W roku 1937 w mariborskim dzienniku pojawił się artykuł, w którym wspomniano cztery bardzo stare i zapuszczone winorośle. Jedna to ta dzisiejsza na Lencie, druga była na wschodnim skrzydle zamku, trzecia pięła się po wieży ciśnień, a czwarta była na Lencie w pobliżu targu. Tę ostatnią wycięto w latach 80. XX wieku, gdy odnawiano budynek przy którym rosła. Pewien mój znajomy widział jeszcze jej obcięty pień. Istnieje fotografia, która wskazuje, że była to również žametovka i do tego w podobnym wieku.

Stara Winorośl była również blisko śmierci.

Bez dwóch zdań! Proszę sobie wyobrazić, że niegdyś między brzegiem rzeki a Starą Winoroślą, był jeszcze jeden rząd domów. Te budynki zostały wyburzone w roku 1968, kiedy budowano kanał dla pobliskiej hydroelektrowni. Potem chciano wyburzyć jeszcze jedną linię domów, czyli północną stronę ulicy Vojašniškiej przy której rośnie Stara Winorośl. Ale skończyły się fundusze. Wówczas nikt nie wspominał o winorośli, tylko o budynkach na północnej stronie ulicy. Jeśli by wyburzono te budynki, wszystko byłoby zrównane z ziemią w przeciągu dwóch godzin i nikt by w ogóle nie pomyślał, że coś tak drogocennego w ogóle tam rosło.

Dziś Winorośl jest prawdziwą gwiazdą.

Tak, tylko dzięki niesamowitemu zbiegowi okoliczności możemy dziś promować miasto z pomocą Winorośli.

Stara Winorośl jest nie tylko najstarszą żyjącą, ale i owocującą winoroślą na świecie.

Tak, istnieją winorośle które po osiągnięciu pewnego wieku przestają owocować. Choć to według mnie jest związane z tym, że nie mają wystarczająco młodego drewna z którego mogły by rodzić. To był również dylemat przy „ożywianiu” naszej winorośli – czy będzie owocować. Została podcięta w sposób bardzo radykalny. Usunięto bardzo dużo suchych pędów. W pierwszym roku tylko się zazieleniła, podobnie w kolejnym. W trzecim roku dała trochę owoców. W następnych latach owocowała coraz lepiej. Siedem lat po cięciu odbyło się pierwsze uroczyste winobranie.

Winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) ze Starej Winorośli nie jest na sprzedaż, jest do dyspozycji burmistrza jako dar protokolarny. Między obdarowanymi byli m.in.: Jan Paweł II, Bill Clinton, Dalajlama, Vaclav Havel, Brad Pitt, Arnold Schwarzenegger, Władimir Putin, były japoński cesarz Akihito i wielu innych.

Średnio daje około 35–55 kg.

Tak, chociaż obrodziła także na 80 kg, a w roku 1991 prawie 100 kg. Zwykle taki rok zdarza się raz na dekadę i myślę, że taki będzie ten rok.

Ile z tego powstaje wina?

Przy 40 kg owoców to około 30 l wina.

Kto produkuje to wino?

Po winobraniu owoce przewożone są do wydziału rolnictwa Uniwersytetu w Mariborze, gdzie je przejmuje Janez Valdhuber i z pomocą studentów wytwarza wino i je butelkuje.

A gdzie można dostać to wino?

Wino nie jest na sprzedaż, jest do dyspozycji burmistrza jako dar protokolarny. Między obdarowanymi byli m.in.: Jan Paweł II, Bill Clinton, Dalajlama, Vaclav Havel, Brad Pitt, Arnold Schwarzenegger, Władimir Putin, były japoński cesarz Akihito i wielu innych.

Jakiego szczepu jest Winorośl i jakie daje wino?

To jest žametna črnina, które ma czerwony barwnik tylko w skórce, a w miąższu nie. Dlatego wymaga maceracji, aby jak najwięcej tego barwnika dostało się do wina. Wino otrzymywane z tej odmiany, jeśli jest dobry rocznik, wygląda na trochę mocniejsze roséfrancuski termin określający wino różowe, który zrobił... (...). Charakteryzuje się niższą zawartością alkoholu około 10 procent. Ta odmiana jest podstawą tradycjonalnego słoweńskiego cuvée(fr.) zawartość kadzi, zestaw wina, wino kupażowane.Termi... (...) – cvička.

Czy próbował pan wina z najstarszej na świecie winorośli?

Próbowałem… wino jest ciekawe, prawidłowo wykonane, ale potrzebuje wyjaśnienia. Przede wszystkim jest to wino lekkie, świeże, owocowe. Wspaniałe do przekąsek, kanapek i powinno być schłodzone do 10⁰C.

Kolejnym elementem promocji jest darowanie sadzonek pochodzących z pędów Starej Winorośli.

Tak, co roku rozdzielamy cztery sadzonki w Słowenii i cztery za granicę podczas zimowego cięcia winorośli. Burmistrz może również w ciągu roku podarować dodatkową sadzonkę.

W tym roku sadzonka przyjedzie również do Polski i zostanie posadzona przez prezydenta Słowenii.

Sadzonka jest już w Warszawie. Teren jest przygotowany, będzie zasadzona 1 września na terenie Łazienek Królewskich*.

* Kancelaria Prezydenta RP informuje, że program wizyty Prezydenta Słowenii może w ostatniej chwili ulec zmianie, co oczywiście nie zmienia faktu, że winorośl ze Słowenii w Łazienkach Królewskich zostanie zasadzona.

7 zalet głównych, czyli za co kocham ten kraj