Tercet doskonały i cała reszta

Powstające w Dolinie Rodanu wina różnorodność swą zawdzięczają między innymi mnogości uprawianych odmian. Choć wyliczenie ich po kolei zajmuje dłuższą chwilę i tak wszystko kręci się wokół trzech ciemnych szczepów – syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ..., grenachehiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g... i mourvèdre.

Wśród jasnych rzadko która lokalna odmiana jest w stanie dorównać pod względem stylu, klasy i elegancji delikatnej roussanne. To zazwyczaj z niej powstają uważane za najwspanialsze wśród białych châteauneuf-du-pape.

Świat nie jest sprawiedliwy i choć odmiany wchodzące w skład wielkiej nadrodańskiej trójki wymienia się niemal jednym tchem, na miejscu pierwszym i tak zawsze wśród nich plasuje się syrah. To jego gwiazda świeci nad Rodanem najmocniej. Niewiele jest na świecie odmian winorośli tak wielopostaciowych jak on; chociażby z powodu mnogości nazw, pod jakimi występuje, jest w stanie zamieszać solidnie w głowach nawet doświadczonym winomanom. Nietrudno bowiem stracić orientację spotykając na swej drodze wina powstałe z syra, syrah, shirazfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ..., hermitage, balsamina, candive noir, entournerein, marsanne noir czy sine, a są to tylko wybrane przykłady rozmaitych „masek”, które przybiera ten szczep w zależności od miejsca występowania.

Błyszczący najjaśniej
Fot. ArchiwumZe względu na nazwę kojarzoną z miastem Shiraz w odległej Persji przez szereg długich lat wierzono, że pochodzi z tamtych stron. Najbardziej rozpowszechniona legenda dotycząca proweniencji szczepu opowiada o rycerzu krzyżowcu Gaspardzie de Sterimberg, który w XIII wieku podczas jednej z wypraw miał odkryć w pobliżu miasta Shiraz wspaniałą winoroślVitis vinifera.. i przywieźć jej sadzonki do swojego domu w Hermitage w dolinie Rodanu, z czasem zamieniając rzemiosło rycerskie na winiarskie.
W historii tej prawdziwe jest zarówno istnienie wspomnianego krzyżowca, jak i winnic w okolicy miasta Shiraz w Persji, będącej jednym z pierwszych centrów winiarskich na świecie. Reszta historii niewiele ma wspólnego z prawdą, a wątpliwości związane z pochodzeniem syraha definitywnie zostały rozstrzygnięte w 2001 roku dzięki badaniom DNA przeprowadzonym na uniwersytecie Davis w Kalifornii przez dr Carole Meredith. Wykazały one, że syrah jest rdzennym szczepem Doliny Rodanu powstałym w wyniku samorzutnej krzyżówki dwóch miejscowych odmian – mondeuse blanche i dureza.
We Francji jest uprawiany w całej jej południowej części, począwszy od Doliny Rodanu, poprzez Prowansję, Langwedocję, Roussillon, na Gaillac skończywszy. Jest jedyną ciemną odmianą apelacji regionalnych północnej części Doliny Rodanu dającą wina takie jak hermitage, crozes-hermitage, cornas i côte-rôtie. To właśnie one odzwierciedlają prawdziwy charakter syraha, którego sedno tkwi w harmonijnym połączeniu niezwykłej siły, mineralności i surowości z finezją i jedwabistością owocu. Charakteryzują się bardzo złożonym bukietem, w którym obecne są aromaty malin, jeżyn, poszycia leśnego, korzeni, gorzkiej czekolady, ziół, orzechów, eukaliptusa, lukrecji, skóry, tytoniu, grzybów i wanilii. Znamienny jest również wyraźny aromat fiołków oraz smak pieprzu. Nawet w obrębie samej północnej części Doliny Rodanu syrah daje bardzo zróżnicowane wina; najmniejsza zmiana siedliska natychmiast znajduje w nich odzwierciedlenie, a ponieważ region ten jest bardzo różnorodny glebowo i klimatycznie, praktycznie każdy winiarz tworzy z tej tylko jednej odmiany inne, niepowtarzalne winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...).
Syrah z Doliny Rodanu może posiadać zarówno mineralne i taniczne oblicze, które prezentują wina hermitage, lub aromatyczne i owocowe będące domeną win côte-rôtie. Wspominając tę ostatnią apelację, automatycznie przychodzi na myśl legendarny już dziś winiarz Marcel Guigal, który w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku doprowadził ją do prawdziwego rozkwitu. Jego wina z trzech najważniejszych parceli: La Landonne, La Mouline i La Turque, są uznawane za jedne z najwybitniejszych win świata.
Od wieków syrah był też kluczowym komponentem wielu kupaży. Tym najsłynniejszym jest jego połączenie z grenache noirodmiana czerwonych winogron uprawianych głównie w Dolinie ... (...) i mourvèdre.  

Siła uwodzenia

Fot. ArchiwumChoć w Dolinie Rodanu syrah gra pierwsze skrzypce, to największy jest areał upraw grenache – ujmującej odmiany będącej gwarantem zarówno ciepła, jak i krągłości win powstałych z jej udziałem. Łatwo przystosowuje się do warunków, a tym samym występuje w rozmaitych siedliskach. Jedno jest pewne – w połączeniu z innymi szczepami ucieleśnia radość życia i szczodrość Doliny Rodanu. W czystej postaci zachwyca krągłością i smakiem czarnych porzeczek suto okraszonym przyprawami. Z biegiem czasu taniny łagodnieją, a na plan pierwszy wysuwają się aromaty owocowe, w końcówce zaś wyraźnie wyczuwalny staje się posmakposmak jest ostatnim wrażeniem, jakie pozostawia w ustach k... (...) garrigue, nuty korzenne, a nawet akcenty pieprzowe. Przybyła z Hiszpanii w okresie średniowiecza, szturmem opanowała praktycznie całe południe Francji ze szczególnym uwzględnieniem właśnie doliny Rodanu.

Mocna osobowośćze świetlaną przyszłością

Intrygująca swym tajemniczym pochodzeniem mourvèdre przez wiele lat uważana była za odmianę drugoplanową. Dziś jest szeroko uprawiana szczególnie w południowej części Doliny na mocno nasłonecznionych stokach o wystawie południowej. Chociaż wciąż nie do końca doceniana, daje wina o wyrazistej osobowości, mocno wybarwione, pełne, o doskonałej strukturze i taniczności. Jako młode emanują aromatami jeżyn i czarnych porzeczek zabarwionych nutą garrigue i liścia laurowego. Z upływem czasu rozwijają bardziej złożone aromaty, wśród których wyczuć można trufle, skórę, nuty dżemowe oraz dziczyzny i przypraw. Wszystko wskazuje na to, że odmiana do Francji przybyła z Hiszpanii (gdzie występuje pod nazwą monastrell), a swoje francuskie imię wzięła od portu/wioski Murviedro w Walencji, za pośrednictwem którego dotarła do swej drugiej – przybranej ojczyzny. Od początku spodobało się jej na południu Francji; dziś jest kluczową odmianą w apelacji Bandol, stanowi zwyczajowy komponent win sygnowanych côtes-du-rhône i châteauneuf-du-pape. To właśnie tej odmianie GSM – sztandarowy blend południowej Doliny Rodanu, czyli grenache/syrah/mourvèdre – zawdzięcza doskonałą taniczność, mocny kolor i fantastyczną długość. Za sprawą syraha mieszanka może poszczycić się odpowiednią strukturą i urzekającym aromatem oraz smakiem ciemnych owoców. Grenache zaś okrasza całość przyprawami i gwarantuje odpowiedni poziom alkoholu. To się nazywa współpraca!

Skłonność do różu
Fot. ArchiwumŚrednia głębia koloru, elegancki – zarówno w nosie jak i ustach – owoc, niska kwasowość i miękkie taniny predestynują cinsault do winifikacji „na różowo”. Zachwycające zwiewnością i świeżością wina powinny być pite za młodu. W wersji czerwonej nader rzadko winifikowany jest na wina jednoodmianowe, za to jest częstym składnikiem najbardziej rozpoznawalnych nadrodańskich kupaży takich jak taveljedno z najsłynniejszych różowych win świata produkowan... (...), gigondasfrancuskie czerwone wino klasy AOC z południowej części ... (...), różowych i czerwonych côtes-du-rhône i côtes-du-rhône villages, costières de nîmes oraz luberon i ventoux. Ze względu na swą plenność jego wydajność musi być pod stałym nadzorem. Nie należy również zapomnieć o tym, że to w wyniku krzyżówki cinsault z pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...) Afryka Południowa doczekała się swego własnego flagowego szczepu – pinotagepołudniowoafrykańska odmiana czerwonych winogron, krzyżó... (...).  

Entuzjastka warunków ekstremalnych
Carignanfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... (...) to prawdziwa twardzielka; nie straszne jej ani ostre słońce, ani susza, ani silne  wiatry. Odnajduje się w takich warunkach wybornie, dając mocno taniczne, wspaniale wybarwione wina o wysokiej kwasowości. Trzeba tylko poprzez umiejętne prowadzenie okiełznać jej plenność. Rodem najprawdopodobniej z AragoniiRegion winiarski w północno-wschodniej Hiszpanii, zajmuj... obecnie uprawiana jest na całym wybrzeżu Morza Śródziemnego, gdzie zazwyczaj kupażowana jest z kluczowymi lokalnymi odmianami. Stosunkowo rzadko winifikowana jako wino odmianowe, ale najlepsze przykłady powstałe z owoców starych, prowadzonych „na głowę” krzewów zachwycają mocnym aromatem czarnych owoców, pieprzu, lukrecji i przypraw oraz fantastyczną strukturą. W Dolinie Rodanu wchodzi w skład czerwonych i różowych côtes-du-rhône, côtes-du-rhône villages, costières de nîmes, grignan-les-adhémar oraz luberon i ventoux.

Biel z bielą pod rękę
Dolina Rodanu oprócz szerokiej gamy win czerwonych i różowych jest w stanie również zaspokoić nawet najbardziej wysublimowane gusta wielbicieli bieli. Energiczna, słynąca z wysokiej wydajności marsanne daje dość mocarne wina o średniej kwasowości, w których z biegiem czasu pojawia się coraz więcej nut kwiatowych i orzechów laskowych. Wespół z subtelną roussanne stanowią kluczowe składniki białych nadrodańskich blendów – hermitage, crozes-hermitage, saint-joseph oraz musujących win saint-peray.
Fot. ArchiwumRoussanne w czystej postaci występuje w najbardziej złożonych, prestiżowych białych châteauneuf-du-pape. Uprawia się ją głównie na południu, gdzie korzystając z długich godzin słonecznych, może sobie spokojnie dojrzewać. Opinię trudnej w uprawie zawdzięcza podatności na pleśń i mączniaka oraz wrażliwości na wiatr.
Mniej znana od wymienianych jednym tchem marsanne i roussanne jest doskonale przystosowana do suchych, nieurodzajnych, wapiennych gleb odmiana clairette, uważana za jedną z najstarszych w południowej Francji. Może być winifikowana solo lub zestawiana z innymi szczepami. W wersji odmianowej daje owocowe, mocno alkoholowetermin degustacyjny.Oznacza wina niekoniecznie o zbyt dużej... (...) wina o niskiej kwasowości i lekko gorzkiej końcówce, które powinny być wypite w przeciągu roku, gdyż bardzo łatwo ulegają utlenieniu. Tylko clairette można używać do produkcji standardowych win musujących w apelacji Clairette de Die.
Kolejną białą entuzjastką gorącego klimatu jest powszechnie uprawiana na południu bourboulenc charakteryzująca się zdolnością zachowania w gronach kwasowości pomimo długiego okresu dojrzewania. Najczęściej jest kupażowana z grenache blanc i clairette, wnosząc do blendów zrównoważoną kwasowość i strukturę, ale też trochę niuansów przyprawowych.
Biała wersja grenache (grenache blanc), choć obecnie coraz częściej winifikowana solo i dająca krągłe wina o aromatach zielonego jabłka, niskiej kwasowości i długiej końcówce, tradycyjnie wykorzystywana jest do zmiękczania blendów. Bardzo wrażliwa na niuanse siedliska, które wiernie odzwierciedla potem w powstających z niej winach, czasem solidnie zaskakując nawet znawców. Generalnie w Dolinie Rodanu, pod względem winiarskim, ale i każdym innym, nie ma mowy o nudzie!