Wyłonione z morza słodyczy

Ciekawostką w kontekście doliny Douro jest fakt, iż jest ona jednocześnie jednym z najstarszych i najmłodszych obszarów uprawy winorośli na świecie. Podczas gdy w ciągu wieków region postrzegany był głównie jako producent porto, obecnie powstaje w nim tyleż wina wzmacnianego, co wytrawnegookreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d....

Wytrawneokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d... wina z Douro nie są bynajmniej odkryciem ostatnich lat. Chociaż przyznano im apelację (DOC) relatywnie niedawno, bo dopiero w 2001 roku, w Douro powstawały od zawsze, tyle że przez długi czas poza samym obszarem produkcji pozostawały właściwie zupełnie nieznane. Świat interesował się wyłącznie słodkim winem wzmacnianym, które było  jedynym towarem eksportowym regionu. Tym samym, choćby i zapomniane wina wytrawne z Douro były całkiem dobre, niewielu winiarzy podejmowało próby stworzenia czegoś bardziej ambitnego.

Bardzo udana próba

Fot. Dorota RomanowskaPierwsze poważne, a dziś już legendarne winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) wytrawne Barca Velha powstało w 1952 roku za sprawą Fernando Nicolau de Almeida pracującego jako enolog u Ferreiry. Jego ranga porównywana jest dziś do hiszpańskiej Vegi Sicilii, a przez Parkera zostało określone jako portugalska odpowiedź na Penfoldsa – kultowe wino australijskie stworzone przez Maxa Schuberta dokładnie w tym samym roku. Mimo że Barca Velha była doskonała, Almeida nie od razu znalazł naśladowców. Domy porto wciąż nie wykazywały zainteresowania nawet najwyższej jakości winami wytrawnymi. Musiało minąć 20 lat zanim kolejne wielkie wino wytrawne z Douro ujrzało światło dzienne. Mowa o Quinta do Côtto Grand Escolha, powstające w niewielkiej ilości tylko w najlepszych rocznikach.
Dopiero w latach 90. ubiegłego wieku na arenie pojawiły się wytrawne wina w większej ilości, a to pospolite ruszenie zapoczątkowane zostało przez Duas Quintas z Ramos Pinto. Obecnie wielu producentów porto produkuje wino wytrawne, a niektórzy robią ich nawet kilka.

Regionalna specyfika

Wielką rolę  przy wyrobie lokalnych win odgrywają endemiczne szczepy winorośli, których uprawy kultywuje się w regionie. To one wespół ze specyficznymi warunkami geologicznymi i klimatycznymi są gwarantem niepowtarzalnego charakteru tutejszych win. Szczególnie ma to znaczenie w dobie globalizacji, kiedy winnice reszty świata obsadzone są głównie cabernetem, merlotem czy shirazem. Portugalia, w pewnym sensie dzięki geograficznej i politycznej izolacji na przestrzeni wieków, zdołała zachować sporą liczbę odmian niespotykanych nigdzie indziej na świecie. Nawet jeśli szczepy te nie są szczególnie eleganckie czy wysublimowane i tak sprawiają, że wina portugalskie są autentyczne i nie do pomylenia z innymi. Szczególne przywiązanie do endemicznych odmian obserwujemy właśnie w Douro, gdzie nasadzenia szczepów międzynarodowych występują niezmiernie rzadko. To nie prężnie rozwijające się winiarsko Alentejo, gdzie rdzenne odmiany portugalskie dzielą winnice ze sławami międzynarodowymi.
Tradycyjnie winnice Douro obsadzane były mieszanką nawet 20 odmian winorośli. Do lat 80. XX wieku specjaliści próbowali oszacować jakościowy potencjał około 80 szczepów uprawianych w dolinie. Opierając się na ich badaniach, wyodrębniono pięć odmian, które polecane są do przyszłych nasadzeń. Są to: królowa portugalskich odmian touriga nacional oraz touriga franca, tinta roriz (tempranillo), tinto cão i tinta barroca. Wysokiej klasy wina wytrawne, w większości będące kupażami, powstają najczęściej właśnie z nich. Naturalnie stanowią one również integralną część mieszanek stosowanych do wyrobu kultowego porto.

Precyzyjny trójpodział

Tradycyjnie obszar uprawy winorośli w dolinie Douro podzielony jest na trzy okręgi uwzględniające różnorodność podłoża i klimatu. Pierwszy z nich, położony najbliżej miasta Porto, to Baixo Corgo z największym areałem upraw winorośli. Pochodzi stąd najwięcej win, tyle że z powodu relatywnie dużych opadów są one mniej skoncentrowane. Cima Corgo to serce regionu i jego najbardziej malowniczy fragment, pełen tarasowych winnic rozlokowanych na stromych zboczach wznoszących się tuż nad rzeką. W tym wrogim otoczeniu winoroślVitis vinifera.. musi się porządnie  napracować, przebijając korzenie przez łupkowe podłoże w celu pozyskania wody i niezbędnych do życia substancji. Za to powstałe z jej owoców wina są cudownie skoncentrowane. Stąd pochodzi też najwięcej porto najwyższej jakości.
Z punktu widzenia innowacji najbardziej interesujący jest trzeci okręg – Douro Superior, bo od pewnego czasu podlega najbardziej dynamicznym przemianom. Mimo że obejmuje swym zasięgiem największe terytorium, areał winnic jest tutaj najmniejszy. Przez wiele lat właściwie nie istniał dla firm handlujących porto głównie z powodu swej niedostępności (brak dróg) i znacznej odległości od Vila Nova de Gaia, ale w ciągu ostatnich dziesięciu lat to on przyciąga najwięcej inwestorów i realizowanych jest tutaj najwięcej ambitnych projektów winiarskich.
W porównaniu z pozostałymi okręgami niższe są tu koszty produkcji, ponieważ możliwe jest stosowanie maszyn, a wysoka jakość powstających win z roku na rok potwierdza tylko potencjał drzemiący w tym zapomnianym niegdyś terytorium. To właśnie z okręgu Douro Superior, a dokładniej z Quinta do Vale de Meão, pochodziły owoce użyte do produkcji najważniejszego w historii Douro wina wytrawnego Barca Velha.

Porto i douro wytrawne

Powierzchnia upraw – 45,7 tys. ha
Liczba winogrodników – 33 tys.
Średnia powierzchnia winnic – poniżej 1 ha (wielkie winnice występują głównie w Douro Superior)
Podłoże – granitowe, łupkowe, aluwialne
Średnia wydajność – 55 hl/ha

Quinta

W Douro portugalskie słowo quinta ma trochę inne znaczenie niż to powszechnie znane, a oznaczające posiadłość winiarską. Tutaj quinta to przede wszystkim winnica. Na terenie części quint w ogóle nie ma żadnych zabudowań.