Słowenia

Słowenia, fot. W. Gogoliński

Winiarstwo słoweńskie to przede wszystkim dzień dzisiejszy i postępujący stopniowo wzrost znaczenia win z tego kraju na rynkach europejskich. Rzecz jasna – toutes proportions gardées. Ten leżący na południowych stokach Alp kraj (dwie trzecie winnic usytuowane jest na tarasach) nigdy nie będzie winiarską potęgą – jest tak mały, że trudno mu będzie nawet konkurować z takimi sąsiednimi „potęgami” jak Austria czy Węgry. Słowenia nigdy nie będzie światowym potentatem; decydującym o międzynarodowych rynkach wina i nie taka jej rola. Kraj może za to być niezwykle atrakcyjny, przyciągając swoją niepowtarzalną lokalnością, wysoką jakością, a przy okazji najpiękniejszymi w Europie widokami i wyśmienitą kuchnią.

Mimo to warto przyzwyczaić się do myśli, że coraz częściej będziemy spotykać słoweńskie wina (państwo wiele łoży na promocję, a ich obecność na międzynarodowych imprezach targowych jest coraz szersza). W kraju, gdzie zbiegają się szlaki handlowe z północy na południe i ze wschód na zachód, winiarstwo od wieków było pod wpływem sąsiednich państw, głównie Austrii (jako część Austro-Węgier) i Włoch, których północna część do I wojny światowej była także integralną częścią austro-węgierskiej monarchii, a ponadto do końca II wojny światowej niemal cały nadmorski region Primorska należał do Włoch. Dostrzegalne są także wpływy niemieckie (klasyfikacja win) i francuskie.

Tradycje te (austriackie, niemieckie i północno-włoskie) sprawiają m.in., że zdecydowana większość win słoweńskich to wyroby odmianowe. Wina mieszane ceni się tu niżej, choć i to przyzwyczajenie zmienia się w ostatnich latach. Powszechną praktyką – tak jak w innych krajach – staje się zastępowanie lokalnych odmian szczepami międzynarodowymi.

W dzisiejszej Słowenii zwraca uwagę rygorystyczne prawo winiarskie (najsurowsze na Bałkanach) – produkowanie wina uważa się tu za najbardziej kontrolowaną gałąź gospodarki. Jest to także kraj, skąd – wzorem choćby Alzacji i regionu Rioja – wina wolno eksportować tylko w butelkach. Te rygory dobrze wróżą słoweńskiemu winiarstwu.

Wprowadzenie

Pierwsze dane o wyrobie wina na obszarze dzisiejszej Słowenii pochodzą z VI wieku p.Ch., z czasów, kiedy mieszkali tu Celtowie, którzy winiarstwa nauczyli się od Greków (przypuszcza się nawet, że potrafili oni robić beczki ze stalowymi obręczami). Czas rozkwitu winiarstwa przychodzi jednak nieco później, w czasach rzymskich. Z tego okresu zachowało się mnóstwo znalezisk i zapisków. Do najbardziej znanych należy wzmianka Tacyta o znakomitych winach z miasta Ptuj. Po upadku imperium rzymskiego i przybyciu plemion słowiańskich (około VI wieku) na kilka wieków zanika winiarstwo na tych terenach. Następne wzmianki pochodzą z IX wieku, ale ważnym produktem wino staje się tu dopiero około XII wieku, po ustąpieniu plemion węgierskich ciągle penetrujących te tereny. Dużą rolę w odrodzeniu winiarstwa odgrywają mnisi i ich przyklasztorne uprawy. Właścicielami winnic – oprócz kościoła katolickiego – byli posiadacze ziemscy, a od XV wieku także rodząca się burżuazja. Z 1543 roku pochodzi słoweński kodeks winiarski (Gorsko pravo) regulujący stosunki między właścicielami winnic i ich dzierżawcami. W XV i XVI wieku winnice zajmowały znacznie większe obszary niż dziś, można je było spotkać nawet na obszarach leżących obecnie w centrum Ljubljany.

W roku 1880 w Słowenii pojawia się filoksera i przez następne 20 lat całkowicie niszczy winnice. Przed atakiem szkodnika w Słowenii było około 51 tys. ha winnic, przed II wojną światową ich powierzchnia wynosiła zaledwie 38 tys. ha.

Okres powojenny to znaczny wzrost ilości produkowanego wina z jednej strony i gwałtowny spadek jakości z drugiej. Nowocześniejsze winiarstwo Słowenii nie wytrzymywało konkurencji na rynku wewnętrznym – tylko obniżenie kosztów i masowa produkcja mogła uchronić winnice przed wykarczowaniem. Jugosławię zalewały rodzime tanie wina z Macedonii i Chorwacji, jak również z zewnątrz – Bułgarii i Grecji. Sytuacja zmieniła się dopiero na początku lat 90. ubiegłego wieku, gdy Słowenia stała się krajem niepodległym. Sprywatyzowanie (często reprywatyzowanie) winnic i duża liczba małych plantatorów to gwarancja rozwoju winiarstwa słoweńskiego.

Słoweńska klasyfikacja win

Winiarskie obszary Słowenii dzielą się na trzy regiony winiarskie (vinorodni rajon lub vinorodne dežele): Podravje (Dolina Drawy), Posavje (Dolna Dolina Sawy) i Primorska (Region Nadmorski), z których każdy dzieli się na kilka okręgów (vinorodni okoliš). Nazwy regionów wolno podawać tylko na etykietach słoweńskich win regionalnych. Na etykietach win jakościowych musi znaleźć się nazwa okręgu. Na obszarze Podravja są to: Štajerska i Prekmurje, na obszarze Posavja: Bizeljsko-Sremič, Dolenjska i Bela krajina oraz Primorja: Goriška brda, Vipavska dolina, Kras i Slovenska Istra.

Słoweńskie prawo winiarskie jest zgodne z normami Unii Europejskiej, ale – głównie z uwagi na austro-węgierskie zaszłości – wzorowane jest na austriackim. Jako główne kryterium bierze ono za podstawę ocenę dojrzałości winogron podczas zbioru, a także ustalone miejsce produkcji. Na tej podstawie wyróżnia dwie podstawowe grupy win: wina jakościowe – kakovostno vino oraz wina stołowe – namizno vino.

Wśród win stołowych wyżej klasyfikowane są wina stołowe regionalne – deželno vino, z podanym regionem pochodzenia (priznano geografsko poreklo), niżej wina stołowe bez specyfikacji obszaru pochodzenia – namizno vino.

Wśród win jakościowych wyróżnia się trzy grupy win: niższą stanowią wina jakościowe o kontrolowanym obszarze pochodzenia – kakovostno vino (z geografskim poreklom), następną wina wysokiej jakości – vrhunsko vino, a najwyższą – wina wysokiej jakości z deklaracją typu (wyróżnikiem) – vrhunsko vino s predikatom. Ta ostatnia kategoria – podobnie jak w Niemczech, czy Austrii – musi posiadać jedną z sześciu deklaracji typu: pozna trgatev, izbor, jagodni izbor, suhi jagodni izbor, ledeno vino i arhivsko vino. Ponad 70% produkcji Słowenii przypada na wina jakościowe.

Na etykietach win słoweńskich mogą znaleźć się dwa oznaczenia odnoszące się do wieku i sposobu produkcji wina: mlado vino i barrique (pisane też barique). Osobną kategorię stanowią wina musujące – penace vino.

Oprócz tego w Słowenii produkuje się kilka przeważnie lokalnych typów win, które – z reguły, choć niekoniecznie – są winami mieszanymi o długiej tradycji wyrobu (stołowymi bądź jakościowymi). Produkcję tych win także reguluje prawo winiarskie, przyznając im status tzw. win tradycyjnych – priznano tradicionalno poimenovanje, tzn. wyrabianych zgodnie z tradycyjnymi metodami swoistymi dla danego obszaru, choć na etykiecie nie trzeba podawać obszaru produkcji (często występuje on w nazwie wina). Należą do nich np.: belokranjčan, bizeljčan, capris beli, cviček, haložan, jeruzalemčan, koprčan, kraški teran czy žametna črnina.

Słoweńskie prawo winiarskie osobno traktuje wina specjalne – posebno vino. Są to słodkie wina wzmacniane alkoholem lub – bardzo popularne (wzorem Włoch) – wina typu passito, produkowane z podsuszonych winogron, które, zależnie od regionu kraju, noszą różne nazwy: sušeno vino (wino „suszone”), slamno vino (wino „słomiane” – produkowane z winogron podsuszanych na słomianych matach) lub pikulit (od nazwy winogron – pikolit, z której często wyrabia się tego typu wina).

Regiony winiarskie Słowenii

Artykuły na temat wybranego regionu

Nowy numer

#96

grudzień 2018 – styczeń 2019

E-WYDANIE

Czytaj na telefonie i tablecie

Prenumerata

Zawsze prosto do twojej skrzynki pocztowej

Newsletter

E-WYDANIE

Czytaj na telefonie i tablecie

Strona zawiera informacje handlowe dotyczące napojów alkoholowych i przeznaczona jest dla osób pełnoletnich.

Czy akceptujesz te warunki i masz ukończone 18 lat ?