Nebbiolo i inni

Jak w większości miejsc, gdzie uprawia się winoroślVitis vinifera.. – również prapoczątki w Piemoncie należą do Etrusków i Greków, następnie pojawili się Rzymianie wraz z ich merkantylnym podejściem do każdej dziedziny życia – w tym i do winorośli.

Po nich nadeszli barbarzyńcy i kolejny ważny moment w historii Piemontu wyznaczony przez włoski ruch zjednoczeniowy – Risorgimento – z połowy XIX wieku, kiedy groźba wprowadzenia podwyższonych dwukrotnie ceł na wina eksportowane z Piemontu do obszarów kontrolowanych przez Austro-Węgry stała się według historyków jednym z punktów zapalnych rewolucji.
A twórcami włoskiej państwowości byli mężowie stanu, którzy parali się uprawą winorośli – Giuseppe Garibaldi, Camillo Benso, książę Cavour. Dynastia sabaudzka, która objęła włoski tron, także znajdowała szczególne upodobanie w winach z Piemontu, z którego się wywodziła.
Regionowi sprzyjała więc również sytuacja polityczna – lokalne wina nie musiały walczyć samodzielnie o swoją sławę.

Baroloczerwone wino włoskie DOCG z regionu Piemont, produkowane z...

„Król win – winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) królów” – określany tym samym mianem, co tokaj, zawdzięcza ten zaszczyt dynastii sabaudzkiej, której członkowie szczególnie rozmiłowali się w ciężkim, wyraźnym, „męskim” charakterze XIX-wiecznego barolo. To wino – uznawane za jedno z najlepszych na świecie – powstaje z odmiany nebbiolo na wzgórzach dookoła Langhe.
Niemal cała jego produkcja pochodzi z 5 gmin: Barolo, Castiglione Faleto, La Morra, Monforte d’Alba i Serralunga d’Alba. Przy czym, na skutek zróżnicowania gleb w obrębie wymienionych gmin, w charakterze barolo można odnaleźć wiele cech wewnętrznie go różnicujących. Im bardziej wapienne są gleby, na których rośnie nebbiolo – tym łagodniejsze będzie powstałe z niego wino, co w połączeniu z łagodzącym wpływem rzeki Tanaro daje wina bardziej podobne do swego brata – barbaresco  włoskie czerwone wino DOCG z Piemontu, wytwarzane..., jak ma to miejsce w przypadku barolo z La Morry i gminy Barolo.
Barolo spędza w beczce dwa lata, a w przypadku wersji riserva  (wł.) rezerwa; określenie odnoszące się do win... czas ten wydłuża się do 4 lat – średni czas jego starzenia to lat 12, ale zdarzają się przypadki, że pięćdziesięcioletnie barolo jest wciąż u szczytu swych sił. Dojrzałeokreślenie degustacyjne stwierdzające, że wino osiągneł... (...) wino pachnie przede wszystkim smołą i różami, a jego pierwszy nos bywa często sosnowy.

Infografika A. MiodońskaWojna o króla

Tradycyjne barolo było winem ciężkim, wyraźnym, bardzo ekstraktywnym i mocno tanicznym. Taniczność łagodził długi pobyt w wielkich, nawet o pojemności kilkunastu tysięcy litrów, beczkach ze slawońskiego dębu, zwanych botti. Po październikowych zbiorach następowała około 3-tygodniowa fermentacja ze skórkami i szypułkami – złagodzenie taniczności ekstraktu zajmowało przeciętnie 10 lat.
Ten styl barolo, obowiązujący przez niemal 100 lat, przestał się podobać winiarzom-reformatorom w latach osiemdziesiątych XX wieku. Zaczęli dążyć do uzyskania wina lżejszego, o bardziej wyczuwalnych aromatach owocowych. Fermentacja została skrócona do tygodnia, a pobyt w nowych lub używanych 225-litrowych francuskich barriques trwał średnio dwa lata.
Tradycjonaliści odebrali taką wersję barolo jako osobistą obrazę – uznali, że wino całkowicie straciło właściwy sobie charakter i przypomina smakiem raczej nową beczkę, a nie prawdziwe barolo.
Konflikt ten został nazwany „wojną o barolo”. Ostry w początkowej fazie, z czasem złagodniał. Młodzi reformatorzy nie są już tacy młodzi, zwolennicy tradycji odkryli pozytywne strony tej zmiany. Dziś stosuje się więc zarówno nowe, jak i stare beczki, choć przy produkcji najszlachetniejszych win przeważa raczej drewno już używane.

Barbaresco

Młodszy brat barolo, jego uzupełnienie lub słabsze odbicie – takie określenia wskazują wyraźnie na lżejszy charakter barbaresco. Tworzone również z nebbiolo, także w okolicach Langhe, w gminach Neive, Treviso i Barbaresco, jest mniej taniczne, bardziej eleganckie i przyjaźniejsze, gdy jest młode.
W beczkach spędza jeden rok, a dla wersji riserva czas ten wydłużony jest do 2 lat. Średni czas „przydatności” do spożycia oscyluje w okolicach 8 lat – choć, jak w przypadku barolo, również regułą są odstępstwa od tej zasady. Typowy styl barbaresco to różany i fiołkowy bukiet z posmakiem wiśni, trufli, kopru i lukrecji, do którego z wiekiem dochodzą aromaty zwierzęce i drzewne, jak skóra i smoła.
W wersji pierwotnej było słodkim, lekkim winem czerwonym – zmianę swej natury zawdzięcza pomysłowi enologa z Alby, który w 1890 roku stwierdził, że aby fermentację doprowadzić do końca, należy kadzie z barbaresco podgrzać. Tym sposobem pozostałości cukru resztkowegoekstrakt cukrowy.Niesfermentowany cukier pozostały w winie ... zostały przekształcone w alkohol – a zatrzymywana przez czynniki atmosferyczne fermentacja znalazła się pod kontrolą producenta.

Barolo a barbaresco

Fot. W. GogolińskiChoć dzieli je od siebie niewiele kilometrów, różnią się jednak znacznie. Przepływająca przez obszar produkcji barbaresco rzeka Tanaro pozwala na wcześniejsze dojrzewanie gron nebbiolo, ich krótszą macerację i fermentację. Barbaresco dojrzewa więc krócej w beczkach, bo mniejsza jest zawartość tanin w tym winie – a dłużej macerowane barolo spędza w dębie dwukrotnie więcej czasu. A mimo to ciężar tego wina wciąż pozostaje większy w stosunku do barbaresco. Tym samym większy jest też potencjał dojrzewania – średnio o 4 lata.
Barbaresco jest więc bardziej przystępne, gdy jest młode, lecz to barolo możemy się cieszyć przez dłuższy czas. Barolo jest dodatkowo bardziej zróżnicowane pod względem stylu – a licząca 35 procent jego produkcji produkcja barbaresco pozwala na kreowanie wina o znacznie większej wewnątrzregionalnej spójności charakteru.
Zatem najlepiej powiedzieć, że barolo to król Piemontu – a barbaresco jest jego nieodzownym księciem. Stosując jednak takie porównanie, należy się natychmiast przygotować na odparcie argumentów zwolenników przeciwnego obozu…

Asti Spumante

Wina musujące tworzone metodą zbiornikową w kadzi to wizytówka gminy Asti. Metoda wytwarzania wina powstała około 100 lat temu, a zastosowana technika należała do niezwykle wyszukanych na tle ówczesnego świata. Wino fermentuje w zamkniętej kadzi, aż osiągnie poziom 5-7% alkoholu, wciąż jest musujące, ale zawiera jeszcze nieprzefermentowany cukier. By zachować go w całości, filtruje się je w szczelnym zbiorniku.
Wina te powstają ze szczepu muscato bianco, a cechuje je lekka struktura, niewielka zawartość alkoholu i owocowa delikatność. W Asti nie produkuje się raczej win rocznikowych, a wina z tego regionu powinny być wypite najlepiej w ciągu dwóch lat od momentu pojawienia się w sprzedaży, by zachować jak najwięcej swojej owocowej świeżości.

Pozostałe wina białe

Fot. ICEGavi to dotychczas najbardziej ceniona apelacjakontrolowana nazwa pochodzenia.. Piemontu dla win białych. Wina z tego regionu renomę zawdzięczają końcówce XX wieku. Produkowane są głównie z odmiany cortese i znane przede wszystkim ze swej wytrawności, szczypiącej kwasowości wzbogaconej o cytrusowe oraz mineralne nuty. Z kolei białe wina z odmiany arneis opisuje się jako wytrawneokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d..., żywe, mocno zbudowane, z nutami brzoskwiń i moreli. Produkuje się je na wzgórzach Roeroczerwone wino włoskie DOC z regionu Piemont wytwarzane z wi... (...), na północny zachód od miasta Alba, a ich nazwa w dialekcie piemonckim to rascal.
Według niektórych prognoz to do arneis może należeć w przyszłości palma pierwszeństwa w dziedzinie najlepszych białych win Piemontu.

Piemoncke apelacje

Piemont mieści w sobie 45 DOC (Denominazione di Origine Controllata – obszarów o kontrolowanej nazwie pochodzenia) oraz 9 DOCG (Denominazione di Origine Controllata e Garantita – obszarów o kontrolowanej i gwarantowanej nazwie pochodzenia). Na jego terenie nie występuje kategoria Indicazione Geografica Tipica (wina regionalne) – w której to grupie konkurująca pod względem jakości produkcji z Piemontem Toskania wytwarza swoje supertoskany(wł. – super toscani, ang. – super tuscans) określenie... (...). Wśród DOCG wyróżnić należy apelacje: Barolo, Barbaresco, Asti i Gavi.
Winnice zajmują 70 tys. ha (co daje Piemontowi 6 miejsce we Włoszech) – a ponad połowa tego obszaru ma przyznaną kategorię DOC lub DOCG.

Siedlisko

Zimy w Piemoncie są krótkie, zimne i śnieżne – za to latem panuje upał i często susza. Wiosna i jesień są zazwyczaj zimne.
Rzeki Pad i Tanaro oraz różnice temperatur między dniem a nocą odpowiadają za jesienne podnoszenie się mgieł tak ważnych dla rozwoju i dojrzewania nebbiolo.
Gleby Piemontu to przede wszystkim wapienie i margle – pagórkowaty i górzysty teren dzieli się również wertykalnie pod względem budowy geologicznej. Szczególnie jest to widoczne w Langhe – szczyty wzgórz są wapienne, najlepsze dla uprawy nebbiolo, wapienne podłoże łagodzi właściwą dla tego szczepu kwasowość i taniczność.
Środek stoku wyznaczają gleby piaskowe, właściwe dla dolcettowłoska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie w... (...), zaś w najniższych partiach wzniesień dominują iły, osady aluwialne i gliny, na których sadzi się barberę.

Szczepy

Królem Piemontu jest nebbiolo – odmiana, z której powstają barolo i barbaresco. Cechuje ją wysoka kwasowość i potężne taniny – pachnie różą, fiołkami, z wiekiem coraz silniej dołączają aromaty roślinne i zwierzęce, jak smoła i skóra. Występuje w trzech podstawowych klonach: lampia, michet i roséfrancuski termin określający wino różowe, który zrobił... (...) (ten jasno zabarwiony klon szybko znika).
Fot. W. GogolińskiBarbera to szczep najpopularniejszy w regionie – jest zdecydowanie łagodniejsza, choć potrafi być również bardzo esencjonalna. Powstające z niej wina mają wyraźne owocowe aromaty z nutą dymu i przypraw.
Trzeci czerwony ważny szczep Piemontu to dolcetto – „słodziutki” – delikatny, wiśniowy, o głębokiej barwie. Winiarze coraz mocniej cenią dwie ostatnie odmiany, niektórzy analitycy prorokują, że za jakiś czas barbera i dolcetto dorównają klasą winom robionym z nebbiolo. Czas pokaże, w jakim stopniu te spekulacje są słuszne.
Pośród białych odmian poczesne miejsce zajmuje muscatjedna z najstarszych, najpopularniejszych i najbardziej rozp..., z którego powstają zarówno musujące wina (spumante), jak i słodkiewino o dużej zawartości cukru naturalnego lub dodanego.. wina w stylu passito  Wino produkowane z podsuszonych owoców; nazwa poc..., tworzone z podsuszanych winogron. Ważną odmianą jest cortese – z tego białego mineralnego szczepu pachnącego limonką i renklodą tworzy się w apelacji Gavi jedne z bardziej cenionych białych win Włoch.
W Piemoncie uprawia się również odmiany międzynarodowe: cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...), merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...), pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...), sauvignon blancjedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie białych ... (...) i syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... – oraz szczepy lokalne, takie jak bonarda, erbaluce, preisa, grignolino, malvasiajedna z najbardziej znanych i najstarszych odmian winogron n... nera, pelaverga i vespolina.

Więcej o Piemoncie na:

Mgły u stóp gór

Alpejskie pogórze w kilku odsłonach

Mniejsi producenci czekają

Carne cruda pod batem grissini, czyli co jadają Piemontczycy w zimie

Perła w koronie Barbaresco