Czarnogóra. Mały kraj wielkich win

Montenegro, jedno z najmniejszych państw Europy, jedynie przez nielicznych kojarzone jest z winem. To się jednak zmienia. Kraj ma piękne i bardzo dobre położenie – rozciąga się nad Adriatykiem na południe od Chorwacji.

Ma także liczne dary natury – wspaniałe plaże, najgłębszy kanion w Europie, jedną z najpiękniejszych zatok na świecie, czyli Zatokę Kotorską, i Jezioro Szkoderskie, największe na Bałkanach. Zaś najprzyjemniejszy z tych darów to winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...).

Tradycja miejscowego winiarstwa sięga z pewnością czasów przedrzymskich. W państwie ilirijskim – dziś to również terytorium współczesnej Czarnogóry – winoroślVitis vinifera.. uprawiano na brzegach Jeziora Szkoderskiego. Historia wina nad Adriatykiem jest bardzo bogata. Wcześnie doceniono tu warunki klimatyczne sprzyjające uprawie winorośli. Oficjalne wzmianki o uprawie winorośli w Czarnogórze mówią o II wieku p.n.e. Dalej winiarstwo i produkcja wina znacząco rozwinęły się w okresie rzymskim. Po Rzymianach pozostały zapisy o winorośli i metodach uprawy. Marek Aureliusz miał powiedzieć, że „wino z obszaru jeziora Szkoderskiego zapobiega starzeniu się, przedłuża życie, leczy rany ciała i serca”.

Kamienie milowe

W średniowieczu większość winnic była w posiadaniu klasztorów. Znaczącym centrum winiarstwa przez wieki była Crmnica. Zorganizowane nowoczesne uprawy winorośli w Czarnogórze rozpoczęto w okresie panowania króla Nikoli I (1860–1918), który zapowiedział m.in. że „każdy żołnierz pochodzący z regionu, gdzie może rosnąć winorośl, ma posadzić 200 krzewów”. Pierwsze profesjonalne wysadzenia i szkółki powstawały w tym okresie, podobnie pierwsze przepisy prawne.
Fot. Archiwum PlantazeNa początku ubiegłego stulecia czarnogórskie wina pito na wielu dworach Europy. Okres pomiędzy I a II wojną światową to dalszy rozwój winiarstwa. Otwarcie pierwszej specjalistycznej winiarskiej spółdzielni Godinje-Crmnica w 1911 roku  położyło fundamenty pod rozwój nowoczesnych upraw winorośli i produkcji wina. Czarnogórskie wina zyskiwały międzynarodowe uznanie, m.in. pierwszą nagrodę na wystawie w Londynie w 1907 roku, oraz w Belgradzie w 1928. W dalekiej i nie tak odległej przeszłości w każdym gospodarstwie wyrabiano wino na potrzeby własne i przyjaciół. Dziś wielu nadal ma winnice, jednak nieliczni prowadzą zarejestrowane wytwórnie.
Współczesnym kamieniem milowym rozwoju winiarstwa w Czarnogórze była inwestycja Ćemovsko pole (1977–1982). Inwestycja ta dała państwu 1500 hektarów winnic i nowoczesny zakład o potencjale przerobu 200 wagonów winogron.
Podaje się, że dziś w kraju jest ok. 4300 hektarów winorośli, z czego 2310 ha posiada firma 13 Jul Plantaže. Gros czarnogórskich winnic ulokowanych jest w południowych i nadmorskich rejonach kraju, w rejonie między Podgoricą a Jeziorem Szkoderskim. Najlepsze tereny upraw winorośli leżą w południowo-wschodniej części kraju. Korzystny klimat okolic Jeziora Szkoderskiego i wpływy Adriatyku umożliwiały uprawę winorośli na przestrzeni wieków. Klimat i warunki glebowe południa Czarnogóry i Jeziora Szkodarskiego tworzą dwa regiony winiarskie: region basenu Jeziora Szkoderskiego (podregiony: Podgorica, Crmnica, Rijeka, Bjelopavlići oraz Katun) i Region Nadmorski (podregiony: Zatoka Kotor, Budva-Bar, Ulcinj i Grahovov-Nudol). Na region basenu Jeziora Szkoderskiego wpływ mają góry, charakteryzuje go też klimat śródziemnomorski.

Vranac i krstač

Główne szczepy międzynarodowe uprawiane w Czarnogórze to cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), syrah i chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...). Najważniejsze są jednak odmiany endemiczne dla regionu, m.in. czerwony vranac i biały krstač, podobno obecne tu od dwóch tysięcy lat.
Prawdziwą dumą Czarnogóry jest bezsprzecznie vranac, którym obsadzono 70 proc. powierzchni winnic. Poza tym małym krajem występuje tylko w pobliskiej Macedonii i Serbii. Nie wiadomo wiele o pochodzeniu tej odmiany, choć za jej kolebkę uznaje się okolice miejscowości Crmnica. Vranac spokrewniony jest z dalmatyńskim plavcem malim, którego do niedawna uważano za przodka kalifornijskiego zinfandela (primitivo). Nazwa nawiązuje do bardzo ciemnego koloru wina, często wpadającego prawie w czerń („vranac” oznacza bardzo czarnego konia). Vranac daje wina wytrawneokreślenie wina, w którym, teoretycznie, cały cukier na d... o intensywnym kolorze i pełnym ciele. Bywa winem mocnym, o unikatowym pikantnym smaku, często z nutami mocnych wiśni, cynamonu, goździka. Wino może dłużej dojrzewać i z czasem zyskuje. Szczep stał się narodowym symbolem wina, mówi się, że jest synonimem Bałkanów.
Wśród białych odmian dominuje
krstač, widoczny jest też žižak. Krstač uprawiany jest głównie w południowych rejonach kraju, bardzo rozpowszechniony w okolicach Podgoricy. Nazwa pochodzi od kiści, która jest średniej wielkości, a w swej formie przypomina krzyż (krst). Jagody są średniej wielkości, elipsowate, zielonkawo-żółte. W Czarnogórze obecny jest od czasów antycznych. Próby wysadzania go w innych regionach nie udają się.

Największa winnica Europy

Fot. Archiwum PlantazeDumą i winiarskim symbolem kraju jest 13 Jul Plantaže, jedna z największych spółek w kraju w ogóle. Ten założony w roku 1963 kombinat rolniczy dziś zarządza największą skomasowaną na jednej działce winnicą Europy! Położona na południowy wschód od Podgoricy parcela Ćemovsko polje zajmuje 2310 hektarów (23 km2), na których rośnie ponad 11 milionów krzewów! W okresie najbardziej suchych miesięcy 23 studnie głębinowe umożliwiają nawadnianie winorośli. Podczas zbiorów 2000 osób zbiera ręcznie 22–25 tysięcy ton winogron rocznie! Produkują ok. 17 mln butelek wina, z których prawie 40 proc. sprzedawane jest na rynku krajowym, 35 proc. w Serbii, a pozostałe w ponad 30 krajach świata.
Ciekawa jest olbrzymia piwnica Sipčanik (jedna z trzech należących do firmy). Otwarta w 2007 roku, kiedy wykute w skale schrony dla samolotów MiG byłych jugosłowiańskich sił powietrznych przekształcono w robiący niesamowite wrażenie skarbiec wina. Oparto się na zasadzie francuskiego château, gdzie piwnice powstają w centrum winnicy, w tej samej glebie, która rodzi winorośl. Piwnica znajduje się ok. 30 m pod ziemią, przypomina tunel o długości 356 metrów, 13,5 metra szerokości i 7 wysokości. Temperatura utrzymuje się pomiędzy 17–19°C, wilgotność powietrza wynosi 70–80%. Na powierzchni 7000 m2 leżakują i dojrzewają w dębowych beczkach, w prawie idealnych klimatycznych i technologicznych warunkach dwa miliony litrów wina!

Don Kichot w Czarnogórze

Podróżując „za winem”, koniecznie należy odwiedzić Ulcinj, najdalej na południe wysunięte miasto kraju. Na przestrzeni dziejów miastem rządzili Ilirowie, Rzymianie, Słowianie, zaatakowali je w 1242 roku Mongołowie, przejęli Wenecjanie. Po nich rządziło tu Imperium Osmańskie. Turcy podarowali je… piratom algierskim, ci zaś rozwinęli w mieście handel niewolnikami.
Twierdzi się, że wzięty do niewoli w bitwie pod Lepanto Miguel de Cervantes miał być tu więziony w roku 1571. Opisując przygody Don Kichota, utworzył rzekomo imię Dulcynea od włoskiej nazwy miasta – Dulcigno. Pod miastem, na odludziu, prawie pod granicą z Albanią, na stokach Briska Gora znajduje się Milović Vinarija, najbardziej na południe wysunięta winnica Czarnogóry. Jedyna w Ulcinj i okolicy, bo lokalna ludność – muzułmańscy Albańczycy – nie zajmuje się alkoholem. Winnica to 18 tysięcy krzewów, które dzięki klimatowi mają zapewnione ponad 2250 godzin słońca rocznie. Warto pokonać krętą dróżkę częściowo przez odludzie by ją poznać.
Lokalizację Briska Gora leżącą już prawie przy Albanii porównuje się z warunkami Hiszpanii. Delektując się świetnym winem nagradzanym za granicą, można podziwiać urokliwy romantyczny widok z winnicy na górzystą okolicę. Wśród sadów owocowych, winnic i pagórków słychać tylko dźwięki dzwonków owiec. O winiarzu mówiono mi, że „jest najlepszy, dobrze robi, inni mają tylko pieniądze”.
Czarnogórscy winiarze są świadomi potencjału swoich win i regionu. W kraju mawia się, że „wina nie pije się litrami, ale godzinami”. To fakt, czarnogórskim winem można delektować się bez końca. Czego i Państwu życzę!