Odróżnić się od innych

Niewielka pod względem terytorialnym Portugalia od dawien dawna zajmuje bardzo mocną pozycję na światowych rynkach winiarskich. W przeszłości działo się tak za sprawą jednego tylko wina, do dziś uważanego za najwspanialsze wzmacniane winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) świata – porto.

Ale czasy się zmieniły, podobnie jak gusta konsumentów, i kraj ten zmuszony został do obrania nowej strategii winiarskiej. Jej efekty od kilku już dekad doceniają wielbiciele wspaniałych i oryginalnych win wytrawnych.  

Nacisk na wytrawność bynajmniej nie zatrzymał produkcji portugalskiego dobra narodowego, czyli porto – wciąż nie sposób wyobrazić sobie bez niego winiarski świat. Tyle że najzupełniej słusznie portugalscy enologowie doszli w końcu do wniosku, że warto zadziwić winiarskich sympatyków z najodleglejszych nawet zakątków globu wytrawną wersją win otrzymywanych z licznych endemicznych szczepów. To, co teraz wydaje się oczywiste wszystkim konsumentom masowo sięgającym na co dzień po przystępne i bynajmniej nie słodkiewino o dużej zawartości cukru naturalnego lub dodanego.. wina z alfrocheiro, castelão, trincadeiry, tourigi czy tinto cão, a najczęściej ich mieszanek, musiało przejść bardzo długą i wyboistą drogę, by zaistnieć na arenie międzynarodowej. Przez dekady bowiem, nawet na terenie samej Portugalii, zainteresowanie winami wytrawnymi nie było zbyt wielkie, choćby i były tak wspaniałe, jak powstała na początku lat 50. ubiegłego stulecia legendarna Barca Velha.

Kraj kontrastów
Fot. Casa Santos LimaWspominając o winach portugalskich – wzmacnianych czy też nie – zawsze zaczyna się od nieprawdopodobnej Doliny Douro. Wśród zwykłych zjadaczy chleba istnieje takie powiedzenie, że każdy przed śmiercią powinien zobaczyć Wielki Kanion Kolorado; w kontekście miłośników wina miejsce kanionu w Arizonie zajmuje Dolina Douro – rozległy teren usiany wiekowymi kamiennymi tarasami schodzącymi stromo do lustra zwodniczo dziś spokojnej, a niegdyś nieujarzmionej rzeki. „Osiem miesięcy raju i cztery miesiące piekła” – tak określił ten sielski zakątek jeden z winogrodników. Najwyraźniej raj z piekłem są w stanie całkiem nieźle koegzystować, skoro z Doliny Douro pochodzą cieszące się największą renomą wina portugalskie, zarówno czerwone, jak i białe.
Ale portugalski terroir to nie tylko ta niesamowita dolina położona w północnej części kraju. Od plaż Algarve na południu, po zapierające dech w piersiach górzyste pejzaże na północy, Portugalia jest krajem kontrastów. Pomiędzy tymi terenami rozciągają się bezkresne, niegdyś obsiewane jedynie zbożem równiny, gdzie dziś powstają z sukcesem znakomite esencjonalne wina „na każdą kieszeń”, obszary porośnięte lasami dębu korkowego i rezerwaty przyrody.
Wschodnia część kraju jest zdecydowanie bardziej kontynentalna, zachodnia łagodniejsza, znajdująca się pod wpływem oceanu, o wiele bardziej zielona. To tutaj, w stosunkowo chłodnym, deszczowym i zielonym zakątku, na żyznych, granitowych glebach wzdłuż rzek spływających do Atlantyku z górzystych obszarów na wschodzie, rozciągają się winnice dostarczające charakterystycznych, młodych białych (a obecnie i coraz częściej czerwonych) win o wysokiej kwasowości i subtelnej perlistości, znanych jako vinho verde. W ramach tej największej portugalskiej apelacji od 1999 roku mogą powstawać również wina musujące.

Subtelne zmiany
Nie jest przesadą stwierdzenie, że w Portugalii winoroślVitis vinifera.. uprawia się właściwie na terenie całego kraju. Dziś jej terytorium podzielone jest, ze względu na bardzo różnorodne siedliska, na dwanaście regionów uprawy winorośli, a i w ich granicach znajdziemy wiele podregionów. Z biegiem czasu poszczególne obszary podlegają mniejszym lub większym przemianom. Czasami jest to kwestia nazewnictwa, jak w przypadku niegdysiejszego regionu Ribatejo, obecnie noszącego nazwę Tejo, czy wyodrębnienia regionu winiarskiego o nazwie Lisboa, który do niedawna znany był jako EstremaduraMało znany, suchy i niezbyt urodzajny region winiarski w ... (...). W przypadku takich obszarów, jak najbardziej wysunięty na południe kawałek kraju Algarve, zmiany są poważniejsze.
Jeszcze nie tak dawno tereny te znane były głównie sympatykom plażowania. Dziś odpoczywający tu masowo turyści z łatwością kojarzą nazwy głównych miast z apelacjami, od których te ostatnie wzięły nazwy: Lagos, Portimão, Lagoa i Tavira. Co roku nowe winiarnie wyrastają tu jak grzyby po deszczu… Na pewno jest to obszar, który z uwagą należy obserwować, gdyż jako region winiarski w zasadzie rodzi się na naszych oczach. Chociaż rozległe, zajmujące niemal jedną trzecią powierzchni kraju Alentejo ma już ugruntowaną pozycję jako dostarczyciel bogatych i owocowych win czerwonych, które obecnie widnieją w kartach win restauracji jak Portugalia długa i szeroka, zalewając przy okazji dyskonty w wielu europejskich krajach, i ono dzielnie walczy, by nieustająco podnosić jakość swej olbrzymiej produkcji.

Stawiać na własne
Portugalczycy doskonale wiedzą, co stanowi o sile ich winiarstwa. Konsumentom pozostaje tylko cieszyć się, że z godnym podziwu uporem nie pozwalają zarzucić swoich winogradów masowo uprawianymi na całym świecie cabernetami, shirazami i merlotami. Tym, co jest tutaj najważniejsze i odróżniające od rzesz producentów wina na całym świecie, są endemiczne szczepy winorośli, których uprawy kultywuje się na terenie całego kraju. W pewnym sensie za sprawą geograficznej i politycznej izolacji na przestrzeni wieków Portugalia zdołała zachować sporą liczbę odmian niespotykanych nigdzie indziej. Sprawiają one, że wina portugalskie są autentyczne i nie do pomylenia z innymi. Oczywiście i w Portugalii spotkamy nasadzenia szczepów międzynarodowych, ale służą one głównie do kupaży z odmianami lokalnymi. Chyba najwięcej jest ich w Alentejo, ale i tu zachowana jest równowaga – nie ma mowy, by odmiany międzynarodowe były w stanie wyrugować rdzennie portugalskie. I tak trzymać!

Portugalia w skrócie:
Powierzchnia winogradów – 179 627 ha
Produkcja roczna – 6 740 000 hl
Struktura produkcji – 73% wina czerwone i różowe, 27% – białe
Regiony uprawy winorośli – Algarve, Alentejo, Península de Setúbal, Tejo, Lisboa, Beira Interior, Dão, Bairrada, Távora-Varosa, Douro, Trás-Os-Montes, Vinho Verde
Gleby – różnorodne, w zależności od regionu granitowe, łupkowe, aluwialne, piaszczyste, gliniaste, wapienne
Odmiany winorośli – białe: antão vaz, arinto, alvarinho, bical, encruzado, fernão pires, loureiro, muskat aleksandryjski, roupeiro, viosinho; czerwone: alfrocheiro, castelão, trincadeira, alicante bouschet, aragonez, baga, tinta barroca, tinto cão, touriga franca, touriga nacional, bastardo