Strona główna Wiedza o winie Republika Czeska

Republika Czeska

czech3Regiony i okręgi winiarskie Republiki Czeskiej

Klimatycznie winnice czeskie leżą na obszarze granicznym możliwości towarowej upraw winnej latorośli w północnej Europie. Fakt ten sprawia, że nie są ważnym – z punktu widzenia światowej produkcji – obszarem winiarskim. Choć z drugiej strony należy wziąć pod uwagę tradycję uprawy winnej latorośli, które na pewnych obszarach sięgają czasów celtyckich i rzymskich.

W III wieku, podczas panowania cesarza Probusa, Rzymianie założyli fort obronny w dzisiejszym Muszowie, u stóp Pogórza Palawskiego na Morawach. W czasie wykopalisk prowadzonych w ruinach twierdzy w latach 20. ub. wieku znaleziono tu rzymski nóż do przycinania winorośli. Podobnych narzędzi pochodzących już okresu Księstwa Wielkomorawskiego, datowanych na IX–X wiek, znajduje się już tu bez liku. Żyjący w X wieku wnuk wielkiego księcia morawskiego Świętopełka, Wacław, uznany później za świętego, otrzymał gruntowne wykształcenie winiarskie – nosił nawet tytuł supremus magister vinearum. Co roku we wrześniu w Melniku czci się jego pamięć, urządzając bachanalia – święto lokalnego winiarstwa.

W kolejnych wiekach stopniowo rósł eksport czeskiego wina do krajów ościennych, zwłaszcza Polski, ale także np. Niemiec (Saksonia). Raz po raz nasilały się również „wojny winne”, zwłaszcza z Austrią. Wzajemne nakładanie ceł i wrogie zakazy wydawane przez poszczególne miasta ciągnęły się aż po czasy niemal współczesne.

Gdzieś około XV wieku na rynku pojawił się kolejny wielki gracz z ogromnym potencjałem: Węgry, a wkrótce madziarskie wino zaczęło zalewać sąsiednie kraje. Szeroką rzeką zaczynają płynąć też wina z południa, głównie z Włoch.

Dziś większość win czeskich (za wyjątkiem może win musujących) trafia na rynek lokalny, choć ostatnie zagraniczne inwestycje zaczęły już owocować pojawieniem się jakościowych win czeskich, zwłaszcza morawskich, na zagranicznych rynkach (np. w Wielkiej Brytanii). Nie są to jednak ilości znaczące, ale ciekawe uzupełnienie oferty innych państw. Do I wojny światowej na obszarze Czech obowiązywało austrowęgierskie prawo winiarskie, pierwsze czeskie ustawodawstwo winiarskie pojawiło się w 1954 r. Dzisiejsze zasady reguluje prawo z 1995 roku, stopniowo modyfikowane i bazujące na unijnych podstawach.

Regiony i klasyfikacja winiarska

Czechy posiadają dwa główne regiony winiarskie (vinařská oblast) – mniejszy z nich to Czechy (Čechy), większy – Morawy (Morava), które dzielą się okręgi (vinařská podoblast). W Czechach mamy dwa okręgi: Mělnická i Litoměřická, a na Morawach cztery: Mikulovská, Znojemská, Velkopavlovická i Slovácká. Oprócz tego na etykietach mogą pojawiać bardziej szczegółowe dane, np. nazwa gminy lub miejscowości, w której znajduje się winnica.

Czeskie prawo winiarskie jest zgodne z normami Unii Europejskiej. Jako główne kryterium klasyfikacji bierze ono za podstawę, podobnie jak w krajach sąsiednich, ocenę dojrzałości winogron (tzn. zawartość cukru w moszczu), a także miejsce produkcji. Na tej podstawie wyróżnia dwie podstawowe grupy win: wina jakościowe – Jakostní víno, oraz wina stołowe – Stolní víno. Wyższą kategorię win stołowych stanowią wina regionalne – Zemské víno.

Wśród win jakościowych wyróżnia się dwie grupy win: niższą stanowią wina jakościowe o kontrolowanym obszarze pochodzenia – Jakostní víno, wyższą – wina jakościowe z deklaracją typu (wyróżnikiem) – Jakostní víno s přivlastkem (predikátní víno). Ta ostatnia kategoria – podobnie jak w Niemczech czy Austrii – musi posiadać jedną z siedmiu deklaracji typu: kabinet, pozdní sběr, výběr z hroznů, výběr z bobulí, výběr z cibéb, ledové víno oraz slámové víno.

Ponieważ w Czechach wyrabia się także sporo win owocowych, wina gronowe miewały swego czasu na etykiecie dopisek „révové” – gronowe.

W Czechach wyrabia się też pewną liczbę win musujących – šumivé víno lub sekt – oraz perlistych – víno perlivé.

Z uwagi na zawartość cukru, wina czeskie mogą znaleźć się w któreś z następujących grup: suché, polosuché, polosladké lub sladké. Inaczej klasyfikowane są wina musujące i perliste: extrasuché (brut), suché (sec), polosuché (demi sec), polosladké (demi doux) lub sladké (doux).

Osobną kategorię stanowią wina doprawiane: deserowe (dezertní víno), dosładzane cukrem lub koncentratem gronowym i alkoholizowane destylatem winnym, wina korzenne (dezertní kořeněné) – wyrabiane na bazie win deserowych, doprawianych korzeniami i ziołami, oraz wina niskoalkoholowe (víno nízkoalkoholocké), o zawartości alkoholu do 6%.

Okręgi winiarskie Moraw

Opisy okręgów winiarskich Moraw pochodzą z artykułu Lecha Małysza Cztery oblicza Moraw („Czas Wina” nr 95, październik – listopad 2018, s. 100–101).

Okręg mikulovski (Mikulovská)

Charakterystyczną i z dala widoczną dominantą krajobrazową okręgu mikulovskiego jest wapienny masyw Pawłowskich Wierchów. Na ich zboczach oraz w szerszej okolicy przeważają wapienne iły, osady piasków oraz potężne warstwy lessów.

Okręg mikulovski jest jednym z ośrodków winiarstwa w Republice Czeskiej, a samo miasto Mikulov – naturalnym centrum tego ośrodka. Świetne siedliska dla winnic znajdują się nie tylko w bezpośrednim sąsiedztwie miasta, ale rozciągają się wokół licznych wiosek, miasteczek i miast. Ważną pozycję wśród nich zajmują Valtice. W piwnicach zamku valtickiego znajduje się otwarta przez cały rok ekspozycja degustacyjna narodowego konkursu win (Salon Win Republiki Czeskiej). W Valticach działa również najstarsza szkoła winiarska. Duże znaczenie ze względu na jakość win mają w ramach mikulovskiego okręgu winiarskiego takie gminy jak Sedlec, Dolní Dunajovice, Pavlov, Perná, Dolní i Horní Věstonice, Novosedly lub Brod nad Dyjí.

Na glebach wapiennych w regionie Pálavy dojrzewa bardzo dobrze niezwykle oryginalny ryzlink vlašský (welschriesling) o charakterystycznej mineralności, świetną jakością odznaczają się również odmiany burgundzkie – rulandské bílé i chardonnay. Na glebach gliniastych powstaje wspaniałe veltlínské zelené oraz inne charakterystyczne dla regionu odmiany, jak müller-thurgau, w okolicach Valtic wyjątkowe neuburské i sylvánské zelené (sylvaner). Na północ od Pálavy w okolicach gmin winiarskich Strachotín, Pouzdřany i Popice udaje się ryzlink rýnský, tramín i pálava.

Okręg znojemski (Znojemská)

Okręg znojemski leży w deszczowym cieniu Wierzchowiny Czesko-Morawskiej, zbudowanej z utworów prekambryjskich, z których na występach wschodnich masywu powstały gleby kamieniste.

Miasto Znojmo było zawsze znaczącym ośrodkiem winiarstwa, co dokumentuje sieć długich piwnic win pod miastem. W okolicach miasta rozciagają się pierwszorzędne parcele winne o podłożu żwirowym, pokrytym warstwami lessów z wkładkami iłów. Winnice te znajdują się w paśmie od Krowiej Góry (Kraví hora) w kierunku Hnanic. Od Znojma w kierunku południowym ciągnie się wzdłuż granic z Austrią wiele znakomitych winogradów, przez Šatov, Chvalovice, Vrbovec, Hnízdo, Slup, Jaroslavice aż po Hrušovan nad Jevišovkou, większość z glebami lessowymi z dodatkiem żwirów. Na wschód, wzdłuż rzeki Dyje, znajdują się zbocza z winnicami w okolicy gmin Tasovice i Hodonice. W centrum okręgu znajduje się kilka znakomitych skupisk winnic nad Unanovką i Jevišovką ze znanymi gminami winiarskimi Těšetice, Lechovice, Borotice.

Dla okręgu znojemskiego charakterystyczna jest produkcja aromatycznych win białych. Oprócz odmiany veltlínské zelené (grüner veltliner), która jest dla tego obszaru szczepem najbardziej typowym, bardzo dobrze powodzi się tu takim szczepom jak müller-thurgau, sauvignon blanc, ryzlink rýnský czy pálava. Świetną jakość osiągają również odmiany: rulandské bílé, rulandské šedé i rulandské modré (pinot blanc, gris i noir).

Okręg velkopavlovicki (Velkopavlovická)

Okręg velkopavlovicki jest sercem produkcji win czerwonych na Morawach. W centralnej części tego obszaru znajdujemy gleby tworzone wapiennymi iłami, marglami, piaskowcami i zlepieńcami. W północnej części w okolicy Hrušovan i Žabčic winorośl uprawiana jest na glebach piaszczystych, gdzie dobrze powodzi się odmianom veltlínské zelené, rulandské šedé, a zwłaszcza szczepom aromatycznym, jak tramín červený, pálava, muškát moravský i müller-thurgau.

Główna oś parceli winiarskich ciągnie się wzdłuż autostrady na odcinku Brno–Břeclav. Na prawo od tej osi ważnymi gminami winiarskimi są Židlochovice z przeważającymi glebami lessowymi, winnice rozkładają się tu na bogato pofałdowanym terenie.

Tu znajdziemy najlepsze siedliska dla uprawy odmian burgundzkich. W lewo rozciągają się zbocza z parcelami winiarskimi w okolicy gminy winiarskiej Velké Němčice, a winnice ciągną się aż po okolice największej gminy winiarskiej w RC – Velké Bílovice i dalej w kierunku na Moravský Žižkov. Jest tu cały szereg pierwszorzędnych winnic o najwyższej bonitacji gleb, wznoszących się nad równinnym terenem jako pierwsze wzniesiena pasma górskiego Chrzibów. Zbocza pokryte winnicami mają dogodną orientację w kierunku południowym i południowo-zachodnim, owiewane są ciepłymi wiatrami o charakterze fenu, które wspomagają dojrzewanie winogron. Po prawej stronie widoczna jest pofałdowana linia znakomitych działek w okolicy gmin Zaječí, Přítluky i Rakvice, które od zawsze dawały świetne wina z odmian veltlínské zelené, ryzlink vlašský i modrý portugal (portugieser). Za główną linią wzgórz znajduje się linia kolejnych wzniesień w rejonie gmin winiarskich Křepice, Nikolčice, Diváky, Šitbořice, Boleradice, Mokrůvky i Krumvíř. Region ten nazywany Kloboucko od miasta Klobouky, daje wyborne wina z odmian neuburské i müller-thurgau.

Okręg slovacki (Slovácká)

Rozciąga się w południowo-wschodniej części Moraw i odznacza się wielkim zróżnicowaniem warunków naturalnych. W południowej części znajduje się podokręg Podluží. Tu większość gmin winiarskich leży wzdłuż rzeki Morawy, którędy wieją ochładzające wiatry północno-wschodnie. Dogodne siedliska dla winnic znajdują się na zboczach załamania terenowego nad rzeczką Kyjovka lub na wyżej położonych siedliskach z lekkimi glebami. Dobre wyniki daje tu zwłaszcza odmiana ryzlink rýnský, rulandské bílé i rulandské šedé, z odmian ciemnych do produkcji win czerwonych zwłaszcza frankovka (bläufrankisch), zweigeltrebe, zaś w okolicy Moravské Nové Vsi nowo uzyskana odmiana cabernet moravia.

Na północ od Podluží teren jest urozmaicony, pofałdowany, z winnicami wyżej położonymi na wzgórzach. Tu powstają wprawdzie wina pełne, ale zarazem posiadające świeży, rześki charakter. Znajdują się tu dwa wyraźne ośrodki winiarskie – Mutěnice z winiarskim ośrodkiem badawczym oraz Polešovice, gdzie uzyskano najbardziej rozpowszechnioną odmianę morawską – muškát moravský. Północne obrzeża Slováckiej to na zachodzie siedliska na zboczach Lasu Ždanickiego z gminami winiarskimi Ždánice, Archlebov i Žarošice. Winnice rozsiane na zboczach stają się częstsze w okolicy miasta Kyjov i gmin Moštěnice, Vážany, a zwłaszcza Polešovice. Najbardziej na północ wysuniętą wyspą winiarską jest rejon miasta Uherské Hradiště z bardzo dobrymi siedliskami w okolicy gmin Boršice koło Buchlovic. Tu powstają wspaniałe wina z odmiany ryzlink rýnský, rulandské bílé, muškát moravský i müller-thurgau.

Ważnym ośrodkiem winiarskim jest miasto Bzenec. Tu powstała jedna z pierwszych spółdzielni winiarskich, która wsławiła się winem Bzenecká lipka z odmiany ryzlink rýnský.

Wschodnią część okręgu tworzy przedgórze Białych Karpat. W odróżnieniu od pozostałej części morawskich subregionów winiarskich, tu przeważają winnice rosnące na ciężkich glebach, powstałych z pierwotnych iłowców. Charakterystyczną cechą tych gleb jest ich wodochłonność, dzięki czemu winorośl czerpie nawet w latach suchych wodę i substancje odżywcze. W tych warunkach najlepiej udają się wszystkie odmiany burgundzkie oraz sylvánské zelené. W gminie winiarskiej Blatnice pod Svatým Antonínkem powstało oryginalne połączenie win z odmian ryzlink rýnský, rulandské bílé i sylvánské zelené znane jako Blatnický roháč. Rozległe winnice rozciągają się również w sąsiedztwie Blatnicy w kierunku na Lipov. Ośrodkiem administracyjnym tego regionu było od zawsze miasto Strážnice, któremu już w roku 1417 udzielił Petr z Krawarz prawo uprawy i produkcji wina. Również Strážnica posiada świetne parcele winne, zwłaszcza w okolicy gminy winiarskiej Petrov, gdzie znajduje się znana lokalizacja zabytkowych piwnic win nazywana Plže.

Artykuły na temat wybranego regionu

Nowy numer

Czas Wina nr 100 czerwiec 2019 jubileusz setny numer

E-WYDANIE

Czytaj na telefonie i tablecie

Prenumerata

Zawsze prosto do twojej skrzynki pocztowej

Newsletter

Strona zawiera informacje handlowe dotyczące napojów alkoholowych i przeznaczona jest dla osób pełnoletnich.

Czy akceptujesz te warunki i masz ukończone 18 lat ?