Ciepłe podbrzusze winnych Niemiec. Badenia – Palatynat – Wirtembergia

artykuł ukazał się w wersji drukowanej w „CW” nr 93, czerwiec – lipiec 2018

Zamek Gutenfels i winnice nad miastem Kaub
winnice i XIII-wieczny Zamek Gutenfels nad miastem Kaub, prawy brzeg Renu, Nadrenia-Palatynat | fot. haveseen / shutterstock

Przyzwyczailiśmy się myśleć o niemieckich regionach winiarskich jako części najzimniejszej sfery winiarskiego uniwersum. Książki wyłączają z niej jedynie Badenię, ale przy ruletce klimatycznej ostatniej dekady nic już nie jest tu proste ani oczywiste.

Rzeka bogów — nadreńskie wina tylko w lipcu

Statystyki ostatnich lat pokazały, że wcale nie Badenia, ale reński Palatynat notuje najwyższe średnie temperatury, choć formalnie wciąż pozostaje w strefie klimatycznej A wraz z Belgią, hrabstwem Sussex i Polską. I nic to, że w Palatynacie pięknie kwitną migdałowce, a miejscowi eksperymentatorzy cieszą się z własnych fig czy cytryn. Książki dawno już przestały nadążać za zmianą klimatyczną nie tylko w tej części świata.

Czerwone goni białe

Badenia – Palatynat – Wirtembergia
mapa © Czas Wina | podgląd mapy
Niemcy nie martwią się specjalnie nadmiarem słońca i ciepła. Od pewnego czasu o wiele chętniej niż dawniej sięgają bowiem po wina czerwone – wymusiła to zmiana trybu życia. Najwięcej wina pija się dziś podczas kolacji, do historii odchodzą powoli buteleczki reńskiego wypijane podczas południowego fajrantu, coraz więcej też niemieckich obywateli siada popołudniami za kierownicą. Wszystko to sprzyja wieczornej konsumpcji większej ilości czerwonego wina, którego dotąd w Niemczech, głównie z powodów klimatycznych właśnie, powstawało znacznie mniej niż białego. Jeszcze w latach 80. ubiegłego wieku tylko 1 butelkatyp butelek o różnym kształcie, pojemności i kolorze, pr... niemieckiego wina na 10 miała czerwony kolor. Dziś to już niemal 4 butelkityp butelek o różnym kształcie, pojemności i kolorze, pr..., a z pewnością na tym się nie skończy. Słynąca z czerwieni Wirtembergia produkuje już tylko 30 procent białych win, w Palatynacie to już niemal fifty-fifty, choć w Badenii ciągle jeszcze 60 procent. Jeśli niemieccy producenci nie przestawią się wkrótce na czerwone winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...), konsumenci – co już się dzieje – sięgną masowo po Chile i Argentynę, nie tylko tańsze, ale i bardziej różnorodne.

Na szczęście klimat sprzyja. Wg danych Uniwersytetu Humboldta średnia temperatura roczna w ciągu ostatnich 40 lat podniosła się w Niemczech o 1,4°C. Za tym idą potężne zmiany w winogrodnictwie i winiarstwie: w 1964 roku areał spätburgundera (pinot noirjedna z najbardziej rozpowszechnionych i najstarszych czerwo... (...)) wynosił w Niemczech zaledwie 1840 hektarów, dziś to już niemal 12 tysięcy! Poczdamski Instytut Zmian Klimatycznych przewiduje, że w 2040 roku niemal w całych Niemczech, od Alp po Kilonię, będzie można uprawiać zimnolubne odmiany jak müller-thurgau czy pinot blanc, dotychczasowe regiony winiarskie „przyjmą” merlotjedna z bardziej rozpowszechnionych i popularnych czerwonych... (...)cabernet francczerwona odmiana winogron, jedna z bardziej rozpowszechniony... (...), na najlepszych nadreńskich siedliskach możliwe będą uprawy… grenachehiszpańsko-francuska czerwona odmiana winogron, uprawiana g.... Wszystko to bardzo piękne i radosne, choć gdy słyszę o ociepleniu klimatu w rejonach o typowym klimacie kontynentalnym, zawsze mam niejasne podejrzenie, że za coraz bardziej gorące lata płacić będzie trzeba coraz ostrzejszymi zimami. Nie posądzam grenache o odporność na −25°C w styczniu, ale zobaczymy…

Złoto Renu — doskonałe niemieckie wina

Ciepło w Palatynacie

Palatynat, z którego pochodzą zebrane w naszych zestawach wina Ralfa Anselmanna, to raj dla niemieckich letników – podobnie zresztą jak Alzacja dla letników francuskich. Bo prawdę powiedziawszy, obydwa te regiony winiarskie leżą w tej samej potężnej dolinie na lewym brzegu Renu i w podobnie skuteczny sposób chronione są przed zimnem i deszczem z zachodu przez Wogezy przechodzące w pasmo Haardt. Poza tym jest tu przepięknie, bo – szczególnie na południe od Neustadt an der Weinstraße – winnice ciągną się po sam horyzont, z rzadka tylko przetykane inną kulturą rolniczą. Nasadzenia rieslinga urosły tu niemal do 25 procent, wypierając na szczęście masowe wysokocukrowe krzyżówki typu kernerniemiecka odmiana białych winogron uprawianych na obszarze ... (...) czy müller-thurgau, bo tutejsze wydania tej szlachetnej reńskiej odmiany, uprawiane na glebach przeważnie ilasto-piaskowych, przekonują silną strukturą, koncentracją aromatów i specyficzną nutą korzenno-przyprawową (tu w końcu narodził się słynny gewürztraminerodmiana białych winogron uprawianych głównie w północne..., czyli owa pikantna, korzenna wersja traminera). Odmiany czerwone rosną w siłę, szczególnie dobra passa trwa dla kwiatowego dornfeldera (sam nie wiem, czy to dobrze, czy źle), wciąż trzyma się portugieser i spätburgunder, choć tego ostatniego mogłoby być znacznie więcej.

Badenia – Palatynat – Wirtembergia
zasięg niektórych odmian w Niemczech związany z klimatem | źrodło: Poczdamski Instytut Zmian Klimatycznych, oprac. © Czas Wina

Ciepło w  Badenii

Badenia to geograficznie lustrzane odbicie Palatynatu i Alzacji razem wziętych, zajmuje bowiem wzgórza na prawo od Renu, od Bazylei po Heidelberg i jeszcze dalej, wraz z dość dziwacznymi „koloniami” sięgającymi niemal Frankonii (Tauberfranken) oraz z zupełnie niejasnych powodów… Jeziora Bodeńskiego. Cały region ciągnie się zatem ze sporymi przerwami przez 400 kilometrów i konia z rzędem temu, kto znajdzie sensowne iunctim między winami produkowanymi w Meersburgu (moreny), Kaiserstuhl (gleby wulkaniczne) i Königheim (wapnie muszlowe). Przeszło połowę upraw zajmują pinoty w trzech odcieniach – noir, gris i blanc – przy czym ten najciemniejszy to łącznie 35 procent wszystkich winnic w Badenii. Do ciekawostek należy tutejszy gutedel, znany w pobliskiej Szwajcarii jako fendant(szwaj.) chasselas.. albo chasselas, a w Polsce onegdaj jako chrupka (więcej o tej odmianie w artykule Wojciecha Gogolińskiego). Powstaje z niego morze prostych białych win, głównie w wersji supermarketowej (wciąż 85 procent wina w Badenii produkuje przeszło 100 wielkich kooperatyw), ale niektórym niewielkim rodzinnym winiarniom – jak prezentowana w naszych zestawach Winzerhof Ebringen – udaje się stworzyć jego dość niecodzienne wariacje.

winnice Stuttgartu
winnice Stuttgartu na południu Niemiec | fot. Simon Dannhauer / shutterstock | podgląd obrazu

Ciepło w Wirtembergii

Wirtembergia to czerwone zaplecze Niemiec. Dwa na trzy tutejsze wina powstają z ciemnych odmian i zdecydowanie łatwiej tu znaleźć mnogość szczepów międzynarodowych. Spätburgunder trzyma się nieźle (11 procent), sprzyjają mu bowiem gleby (głównie kajper i wapienie muszlowe), ale więcej czerwonego wina produkuje się w Wirtembergii z blaufränkischa, zwanego tu lembergerem, a najwięcej z trollingera, czyli starej dobrej schiavy i schwarzrieslinga, który oczywiście z białym rieslingiem niewiele ma wspólnego, bo to dobrze nam znany z Szampanii pinot meunier. Ale miejscowe gleby odpowiadają nie tylko pinot noir. Świetnie udaje się tu rieslingbiała odmiana winogron uważana za jedną z najlepszych i n... zajmujący nie przypadkiem aż 20 procent areału wszystkich winnic – dużo w nim ciała, sporo świeżości, a przy tym niezwykle ładnie się starzeje. Szczególnie jeśli pochodzi od takich producentów jak Karl Haidle. Przy tym bardzo niewiele tutejszego wina przeznacza się na eksport – większość wsiąka w miejscowy rynek, Wirtembergia szczyci się bowiem od lat największą w Niemczech konsumpcją per capita. Choć dla miejscowych sprawa się przedstawia inaczej: pewien winiarz z okolic Brackeheim przekonywał mnie, że eksportuje przeszło połowę swojego wina. Na pytanie dokąd, zupełnie poważnie i z przekonaniem twierdził, że… do Frankfurtu.

Twórcy warci wzmianki

Winzerhof Ebringen

Badenia – Palatynat – Wirtembergia
Winzerhof Ebringen | fot. archiwum Czasu Wina
Winiarnia znajduje się 5 km na południe od Fryburga Bryzgowijskiego w północnym Markgräflerland, zaś winogrady ulokowane są w podgórzu lasu Szwarcwaldzkiego. O uprawie winorośli na tych siedliskach dokumenty wspominają już w 716 roku. Winiarnia Ebringen powstała jednak dopiero w 1951 roku i zarządzana jest przez enologa Klausa Ruh. Klimat w Markgräflerland jest wyjątkowo łagodny jak na warunki niemieckie. Zimy są tutaj krótsze, słońce świeci częściej i dłużej niż w innych regionach. W związku z tym winogrona osiągają dość wysoką zawartość cukru. Gleby tutejsze składają się głównie z glin i lessu z dodatkiem wapienia. Podłoże geologiczne, głównie wapień z trzeciorzędowej powłoki, pojawia się w niektórych miejscach i wzbogaca głębsze warstwy jako kamień wietrzeniowy. Większość winnic znajduje na delikatnie pofałdowanych wzgórzach pogórza między 220 a 450 m n.p.m.

Winiarnia ma też pewien przypadkowy i powikłany historycznie związek z naszym krajem, a przynajmniej z jego obecnym terytorium. Kiedy ostatni raz rozmawiałem z jej szefem eksportu Wernerem Grimmem, właśnie wybierał się do Polski. Jego teść urodził się bowiem w Sopocie w 1935 roku i jak większość Niemców musiał go nagle opuścić w 1945. W mieście pozostał jednak jego wuj, Carl Maria Splett, biskup Gdańska w latach 1938–1964, co przypłacił ośmioma latami sowieckiego więzienia. Werner wybierał się właśnie, by odwiedzić katedrę w Oliwie, w której wuj teścia pełnił swoją biskupią posługę.

Weingut Anselmann

Ralf Anselmann | fot. archiwum Weingut Anselmann
Ralf Anselmann | fot. archiwum Weingut(niem.) winnica, gospodarstwo winiarskie.Termin odnosi się ... (...) Anselmann
Jedna z najprężniej rozwijających się wytwórni w Palatynacie, a także jedna z największych (135 ha). W portfolio firmy znajdziemy wina wytwarzane z niemal 40 różnych odmian winorośli, choć jeszcze Werner, ojciec obecnego właściciela Ralfa Anselmanna, produkował wino wyłącznie z pinot noir. Znajdziemy tu białą wersję cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...), syrahfrancuska odmiana czerwonych winogron uprawianych głównie ... i merlot, wina o wszystkich możliwych stopniach słodkości i dowolnie wybranej barwie. Ale też nic dziwnego. Kiedy wytwarza się wino od średniowiecza trudno w kółko robić to samo. Nazwisko Anselmann pojawia się w miejscowych archiwach już w 1126 roku, a herb rodzinny pochodzi z XVI wieku. „Czy uprawiali winoroślVitis vinifera..?” – pytałem swego czasu Ralfa. „Nie wiem na pewno – odparł – ale spójrz wokół, co innego mogli robić?”

Areał: 135 ha.

Odmiany białe: riesling, müller-thurgau, sauvignon blancjedna z najbardziej rozpowszechnionych na świecie białych ... (...), grauburgunder (pinot gris), johanniterniemiecka odmiana białych winogron, wielokrotna krzyżówka..., weissburgunder (pinot blanc), kerner, cabernet blanc, siegerrebe, silvanerodmiana białych winogron uprawiana w Niemczech, Austrii i w..., gewürztraminer, chardonnayfrancuska odmian białych winogron, jedna z najbardziej rozp... (...), morio-muscat, ortega, bacchus, scheurebe, huxelrebeNiemiecka odmiana białych winogron, uprawianych głównie w... (...).

Odmiany czerwone: dornfelderNiemiecka odmiana czerwonych winogron, uprawianych głównie... (...), cabernet sauvignon, merlot, portugieser, st.laurent, spätburgunder (pinot noir), schwarzriesling (pinot meunier), dunkelfelder, cabernet mitos, lemberger, regent, cabernet franc, syrah, heroldrebe.

Wina w portfolio: 56 białych, 44 czerwone, 9 różowych i weissherbste, 22 wina słodkiewino o dużej zawartości cukru naturalnego lub dodanego.. (beerenauslese, TBA i eiswein(niem.) wino lodowe.Typ wina wyrabianego z przemrożonych ow... (...)) oraz kolekcja win musujących produkowanych przez siostrzane Wein-und Sektkellerei Gebrüder Anselmann GmbH.

Nagrody: niepoliczalne. Złote i srebrne medale na konkursach w przeszło 20 krajach świata. Nagroda Krajowa rządu Nadrenii i Palatynatu (złota 2010, srebrna 2009) oraz Federalna Nagroda dla najlepszego winiarza roku 2010. Wina Anselmannów wielokrotnie wybierane były jako oficjalny trunek narodowej reprezentacji olimpijskiej (Pekin 2008, Turyn 2006, Ateny 2004, Sydney 2000) oraz jako oficjalne wino na pokładach Lufthansy.