W poszukiwaniu straconego czasu

Prawie połowa win z apelacją DOCa sprzedawanych w Hiszpanii pochodzi z regionu RiojaLa Rioja – Hiszpania – reg. winiarski w pn.-środ. Hiszp.... Znajdziemy je z pewnością w karcie win niemal każdej restauracji galicyjskiej, podobnie na Costa Brava i w Maladze. Zasada jest prosta – im więcej turystów, tym więcej win z Riojahiszp. czer. DOCa z regionu Rioja, prod. z wszystkich czerw.... (...).

I ta popularność omal nie pogrzebała tego wina. Bo był juz taki moment, że winonapój uzyskiwany na drodze całkowitej lub częściowej fer... (...) z pierwszego lepszego kartonu było godniejsze uwagi, niż to najtańsze z okolic Logroño.

Rioja to dziś ciągle dla wielu najbardziej prestiżowy region winiarski Hiszpanii. Takie miejscowe Bordeaux, gdzie też można kupić butelkę AOC za 2–3 euro. Ale zbyt mocna spolegliwość wobec tradycji na długo przyhamowała jego rozwój, była balastem sprawiającym, że ciągle za dużo win długo dojrzewało w beczkach. Sprawiało to, że miały jasną barwę, były mało ekstraktywne, utlenioneokreślenie wina, które zbyt długo przebywało w kontakcie... (...) – po prostu zmęczone. Wielu producentów zdało sobie z tego sprawę już dziesięć lat temu. Na własne szczęście. Bo właśnie wtedy światową karierą rozpoczęły wina z Ribera del Duero, a potem Priorato.

Tradycja, ale jaka?

Fot Bodegas Ramón BilbaoOd 1994 roku na rynek zaczęły trafiać wina coraz bardziej przypominające konkurencyjne wyroby z Ribera del Duero. Trunki przyciągające uwagę degustatorów świeżością, ekstraktem, z aromatami przydymienia, owoców (wiśnie) i korzeni – charakterem przynależnym odmianie tempranillo. Pojawienie się win Rioja w nowym stylu wywołało burzę dyskusji, które trwają zresztą cały czas. Pierwszą trudną kwestią była próba używania przez niektórych producentów nietradycyjnych odmian winogron, a zwłaszcza szczepu cabernet sauvignonfrancuska, klasyczna, najbardziej rozpowszechniona i popular... (...). Wydaje się jednak – obserwując popularność tempranillo – że cabernet sauvignon jeśli nawet zostanie dopuszczony do produkcji, nie zdominuje tamtejszego winiarstwa będąc raczej kolejnym dodatkiem i urozmaiceniem wśród oficjalnych szczepów. Może nawet wspomóc tempranillo, które daje przyjemnie owocowe, ale niezbyt mocno zabarwione wina, o z reguły nieco za niskiej kwasowości. Garnacha tradycyjnie odpowiada w Rioja za zawartość alkoholu i wzmocnienie aromatów, mazuela (i viura) wnosi kwasy i taniny, a graciano dodaje nieco elegancji i wzbogacają o perfumowane zapachy.
Inną kontrowersyjną kwestią było wykorzystanie nietradycyjnych, nowoczesnych metod produkcji, czy użycie różnych rodzajów beczek, w tym wykonanych z dębu amerykańskiego. Spowodowało to, że wina w nowym stylu były bardziej owocowe i świeże i nie przypominały tradycyjnych win z tego regionu.
Dyskusja o tradycyjności jest jednak utrudniona, bowiem nie wiadomo, o jaką tradycję tak naprawdę chodzi. Winiarstwo w regionie rozwijało się od tysięcy lat i ulegało ciągłym przemianom. Ostateczny kształt nadali mu przybyli w okresie filoksery francuscy winiarze z Bordeaux. Wykształciły się wówczas dwa główne style wina – pierwszy wyrabiany przy użyciu maceracji węglowej (tak jak Beaujolais) dawał wina młode do szybkiej konsumpcji, oraz drugi z krótką maceracją i ekscesywnym dojrzewaniem w beczkach przynosił wina jasno zabarwione (często z brązowawym lub pomarańczowymi brzegami) i utlenione, raczej lekkie, nie różniące się zbytnio od siebie, niezależnie od jakiego producenta pochodziły. Były typowymi przedstawicielami (ofiarami?) Starego Świata.
Rioja jest tradycyjnie winem mieszanym i to nie tylko dlatego, że do produkcji wykorzystuje się głównie pięć odmian winogron. Owoce i wina używane do wytwarzania Rioja pochodzą zwykle z kilku obszarów, od różnych producentów i plantatorów. Spowodowane jest to sporym rozdrobnieniem winnic – aż 80 proc. owoców pochodzi z malutkich pól, których właściciele nie wyrabiają wina, a jedynie odsprzedają owoce. Wiele z nich stanowi działalność uboczną rolników, a niektóre to po prostu kilka rzędów krzewów posadzonych przy domu. Technika uprawy w takich gospodarstwach niewiele ma wspólnego z nowoczesną wiedzą.

Byliśmy przed Bordeaux

Miejscowi chętnie podkreślają, że winiarstwo kwitło na terenie Rioja zanim pierwsze krzewy pojawiły się w Bordeaux. Uprawa winorośli znana była tu na pewno w czasach przedrzymskich, choć nie da się stwierdzić, jakie odmiany wówczas uprawiano i jakie wina produkowano.
Fot. W. GogolińskiRzymianie wycięli stare winnice i posadzili nowe sadzonki przywiezione z Italii. Dopiero stąd winną łozę zabrali do Bordeaux. Spora część riojańskich win była eksportowana na półwysep Apeniński i do innych rzymskich centrów handlowych. Spławiano je rzeką Ebro w kierunku Morza Śródziemnego, skąd wysyłano je statkami.
Początki udokumentowanego winiarstwa wiążą się z uprawami prowadzonymi przez zakonników. Ascetyczne życie klasztorne rozkwitło na tych obszarach po opuszczeniu ich przez Arabów i przejściu Rioja pod panowanie królów kastylij skich z Nawarry. Wzrost produkcji win w regionie przypada na czasy średniowieczne. Jego miasta gościły wówczas największą ilość pielgrzymów zdążających do Santiago de Compostela. Z roku 1102 pochodzi pierwsza wzmianka w dokumencie wydanym przez króla Nawarry, Sancho, w której uznaje się Rioja za region winiarski. O winie pisał w XIII wieku pierwszy hiszpański poeta tworzący w języku romańskim Gonzalo de Bercero w dziele Cuda Naszej Pani. W roku 1635 burmistrz Logroño zakazał wozom przejazdu w pobliżu piwnic z winem, by wstrząsy nie zakłócały jego spokoju w czasie dojrzewania.

Nasze DO i nasza DOCa

Pierwszy dokument nakazujący kontrolę jakości win z regionu La Rioja pochodzi z roku 1650. Nieco ponad sto lat później, w roku 1787 powstał Królewski Związek Ekonomiczy Producentów Wina z Rioja. Jego celem było wspieranie uprawy winorośli w regionie, produkcja wina i rozwój ekonomiczny. W drugiej połowie XIX wieku szeregi lokalnych winiarzy zasilili uchodźcy z francuskiego Bordeaux, uciekający przed zniszczeniem spowodowanym przez filokserę. Wiele francuskich rodzin osiedliło się w regionie, wprowadzając nowe metody uprawy i produkcji wina, początkując tym samym nowy okres w rozwoju Rioja. Wtedy trakże pojawiła się po raz pierwszy w regionie odmiana cabernet sauvignon. Jednym z pierwszych osadników był markiz de Murietta. W roku 1902 dekretem królewskim został utworzony region winiarski La Rioja, jako pierwsze DO w Hiszpanii. Ćwierć wieku później, w roku 1926, utworzono pierwsze Consejo Regulador, czyli Komisję Regulacyjną, która ostatecznie wytyczyła granice regionu. Tę datę uznaje się za cezurę utworzenia pierwszego DO w Hiszpanii. W roku 1976, gdy w całym kraju wprowadzano istniejący do dziś system apelacji, wina z Rioja zostały sklasyfikowanane jako DO, a 3 kwietnia 1991 roku – jako pierwsze – otrzymały status Denominación de Origen Calificada (DOCa). Rzecz jasna nie zmieniło to drastycznie jakości lokalnych win, ale mentalna droga jaką przebyli miejscowi winiarze przez ostatnich kilkanaście lat dobrze wróży regionowi na przyszłość.

 

Fot Bodegas Ramón BilbaoJak czytać etykiety win Rioja
Określenia wieku wina stosowane w regionie Rioja:

rioja (sin crianza(hiszp.) pielęgnacja, wzrost, dojrzewanie, okres dojrzewani... (...); vino(wł.) wino.. joven(hiszp.) młody..) – (seledynowa metka na kontretykiecie) dla win młodych, sprzedawanych najczęściej od pierwszego do drugiego roku po zbiorach;
vino de crianza (crianza) – (czerwona metka) dla win czerwonych, minimum 3 lata dojrzewania (licząc od 1 grudnia roku zbiorów), z czego minimum 1 rok w beczce; dla win białych i różowych – łącznie 30 miesięcy dojrzewania, z czego minimum 6 miesięcy w dębinie;
reserva – (metka brązowawo-mahoniowa); dla win czerwonych, wino leżakowane minimum 3 lata, w tym co najmniej 1 rok w beczce i 24 miesiące w butelkach; dla win białych i różowych minimum 2 lata dojrzewania, z czego co najmniej 6 miesięcy w beczkach i reszta w butelkach;
gran reserva – stosowane tylko w wyjątkowych latach (metka ciemnobrązowa); dla win czerwonych, wino leżakowane minimum 5 lat, w tym co najmniej 2 lata w beczkach i 3 lata w butelkach; dla win białych i różowych minimum 4 lata dojrzewania, z czego minimum 6 miesięcy w beczkach i 3,5 roku w butelkach;
Wino z etykietką białą z tyłu butelkityp butelek o różnym kształcie, pojemności i kolorze, pr... świadczy o tym, że wino nie było leżakowane lub dojrzewało krótko.

 

Jak czytać etykiety win Rioja

Określenia wieku wina stosowane w regionie Rioja:

rioja (sin crianza; vino joven) – (seledynowa metka na kontrety-kiecie) dla win młodych, sprzedawanych najczęściej od pierwszego do drugiego roku po zbiorach;

vino de crianza (crianza) – (czerwona metka) dla win czerwonych, minimum 3 lata dojrzewania (licząc od 1 grudnia roku zbiorów), z czego minimum 1 rok w beczce; dla win białych i różowych – łącznie 30 miesięcy dojrzewania, z czego minimum 6 miesięcy w dębinie;

reserva – (metka brązowawo-mahoniowa); dla win czerwonych, wino leżakowane minimum 3 lata, w tym co najmniej 1 rok w beczce i 24 miesiące w butelkach; dla win białych i różowych minimum 2 lata dojrzewania, z czego co najmniej 6 miesięcy w beczkach i reszta w butelkach;

gran reserva – stosowane tylko w wyjątkowych latach (metka ciemnobrązowa); dla win czerwonych, wino leżakowane minimum 5 lat, w tym co najmniej 2 lata w beczkach i 3 lata w butelkach; dla win białych i różowych minimum 4 lata dojrzewania, z czego minimum 6 miesięcy w beczkach i 3,5 roku w butelkach;

Wino z etykietką białą z tyłu butelki świadczy o tym, że wino nie było leżakowane lub dojrzewało krótko.

Sukces Bodegi Ramon Bilbao

Wiele klasyfikacji urządzanych przez różne prestiżowe magazyny winiarskie jest jednym z cenniejszych wyznaczników jakości dla konsumentów. Corocznie „Wine Spectator” ogłasza listę najlepszych na świecie winiarni pod względem relacji cena-jakość. Jedynym hiszpańskim producentem win wytrawnych, który znalazł się na tej liście jest riojańska wytwórnia Ramon Bilbao. To niezwykłe wydarzenie w historii tej firmy, bo jakość jej win była znana od dawna. Jednak przyznane wyróżnienie bez wątpienia przysporzy jej sympatyków (i nowych konsumentów) na całym świecie.